مقایسه کردن با آنچه در این دنیا می‌بیند و با آن نزدیکترین چیزهایی که‌ بشود قیاس کرد اجملا ( می‌توان آن معانی را به ذهنها نزدیک کرد ) . ببینید این حدیث پیغمبر چقدر معنی دارد ! پیغمبر اکرم با اصحابشان‌ نشسته بودند ، فرمودند سنگی از لبه جهنم رها شده بود هفتاد سال بود که‌ حرکت می‌کرد الان رسید به کف جهنم . فریاد گریه از خانه یهودی خبیثی که‌ آنجا بود بلند شد . حال یادم نیست که اصحاب مطلب را همین طور درک‌ کردند یا خود ایشان توضیح دادند این سنگی که هفتاد سال بود به این پایین‌ می‌رفت و می‌رفت و اکنون رسید ، این شخص بود یعنی او در تمام مدت عمرش‌ داشته می‌رفته نه اینکه انسان وقتی مرد به طرف جهنم رها می‌شود یا با یک‌ ریسمان می‌کشندش می‌برند بالا ، همین الان انسان یا به سوی بهشت بالا می‌رود یا به سوی جهنم هبوط می‌کند ، یا به طرف راست کل عالم گرایش پیدا می‌کند یا به طرف چپ کل عالم ، و نه اینکه اینجا انسان نه چپی است و نه راست‌ ، نه بالا رفته نه پایین ، وقتی مرد دست یکی را می‌گیرند می‌برند بالا ، دست دیگری را می‌گیرند می‌اندازند پایین ، چون آن بالا و پایین نوعی بالا و پایین دیگر است که الان هم که انسان در این دنیا هست در باطنش به آن‌ سو دارد می‌رود : یا به سوی بالا و علیین به تعبیر قرآن ، یا به سوی پایین‌ و سجین و جهنم و جهنام و آن اسفل سافلین و آن جای بسیار تاریک پایین که‌ دیگر از آن پایین‌تر چیزی نیست . رفتنش یعنی چه ؟ رفتنش همان اعمال و نیات انسان است . اعمال انسان گام برداشتن است - این دیگر برو برگرد ندارد - همین طور که راه رفتن‌های اینجا بالضروره انسان را به جایی‌ می‌رساند یعنی اگر انسان یک مسیر را برود به جایی در آن مسیر می‌رسد . ( آیا ) می‌شود انسان سرش را پایین بیندازد ، از طرف شمال برود ، به او بگویند کجا مرروی ، بگوید ، می‌خواهم به قم بروم ؟ ! چنین