من عمل علم آن که بداند عمل می‌کند و آن که عمل می‌کند می‌داند ، یعنی علم‌ به دنبال خود عمل می‌آورد و عمل به دنبال خود علم می‌آورد . از این جهت‌ نظیر علوم تجربی است که عمل است که علم را تولید می‌کند و می‌افزاید و زیاد می‌کند . این است که این مطلب در قرآن آمده است که ایمان را به‌ مرحله عمل برسانید تا عمل بنوبه خودش بر ایمان شما و بر نورانیت و روشنایی شما بیفزاید " « یا ایها الذین امنوا تقوا الله »" . اول امر به تقواست . در تعبیر قرآن تقوا در مقابل احسان است ( « ان الله مع الذین اتقوا و الذین‌ هم محسنون ») [١] . تقوا جنبه منفی قضیه است ، یعنی پاکی و طهارت .
اینکه اول امر به تقوا می‌شود ، چون اول تخلیه است ، اول طهارت و پاکی‌

این که گفتیم طاعت و عمل مثبت‌ بر ایمان و بر نورانیت می‌فزاید ، شرط اولش پاکی و تقواست . اگر انسان‌ تقوا را کنار بگذارد یعنی در عین اینکه اهل طاعت است و عمل مثبت خوب‌ انجام می‌دهد ولی در مورد عملهای منفی هم اهل خودداری نیست ، مثلش مثل‌ بیماری است که دستورهای مثبت طبیب را خوب به کار می‌بندد ولی‌ پرهیزهایی را که او دستور می‌دهد به کار نمی‌بندد . اگر گفته فلان غذا و فلان‌ دوا را بخور اما انگور و خربزه نخور ، آن دواها و غذاها را می‌خورد ولی‌ خربزه را هم به جای خودش حسابی می‌خورد . این ، نیتجه نمی‌بخشد یا اگر نتیجه ببخشد ، این نتجیه‌ها یکدیگر را خنثی می‌کنند ، یعنی این روی آن اثر منفی می‌گذارد و آن روی این ، بالاخره آن نتیجه نهایی گرفته نمی‌شود . این‌ است که " « قد افلح من زکیها » " رستگار شد کسی که نفس را پاک و پاکیزه نگه داشت . لذا قبل از آنکه امر به ایمان

[١] نحل / . ١٢٨