هر دو وجهش را عرض کردم : یکی اینکه آیا اینکه می‌فرماید " قیامت‌ واقع شده " از باب مستقبل محقق الوقوع است یا نه ؟ بعلاوه آنهایی که‌ می‌گویند قیامت واقع شده ، یعنی عالم قیامت الان وجود دارد ولی برای ما که هنوز وجود ندارد و در توحید صدوق هست ، وقتی که ( معصوم ) سؤال‌ می‌کنند آیا بهشت و جهنم مخلوق است یا مخلوق نیست ؟ می‌فرماید بهشت و جهنم مخلوق است یعنی الان هم وجود دارد [١] ، ولی الان که بهشت و جهنم وجود دارد آیا برای ما هم الان وجود دارد یا برای ما در زمان بعد هست ؟ عالم قیامت خودش وجود دارد ، نه عالمی است که بعد می‌خواهد حادث شود ، ولی برای همه اشیاء عالم ( در زمان بعد وجود دارد ) ، چون‌ حشر اختصاص به انسان ندارد ، شامل همه چیز می‌شود ، این زمین ما هم همین‌ طور که ما روزی می‌میریم و به قیامت می‌رسیم روزی می‌میرد و به قیامت‌ می‌رسد . آن درخت و آن خوردشید هم همین طور است . پس اینکه می‌گوییم ( قیامت الان ) وجود دارد ، نه این است که قیامت ما هم الان وجود دارد ، نه ، ما هر وقت که مردیم آن وقت وارد عالم قیامت می‌شویم و لهذا پیغمبر فرمود ( ظاهرا حدیث نبوی است ): " « من مات قامت قیامته » " هر کسی‌ که بمیرد قیامتش بپا می‌شود . یک قیامت مستقل به آن معنا که نیست، چون‌ قیامتی وجود دارد ، هر کسی که می‌میرد به عالم قیامت خودش وارد می‌شود .
کوهها چنان درهم کوبیده می‌شوند مثلا مانند گندمی که بخواهند تبدیل به‌ آرد کنند و یا سنگهاییکه در کارخانه‌ها تبدیل به پودر می‌کنند، " « و بست‌ الجبال بسا فکانت هباء منبثا غ" این کوهها به صورت غبارهای پراکنده در می‌آید " « و کنتم ازواجا ثلاثة »" و شما سه صنف مردم خواهید بود ، و شما

[١] توحید صدوق ، ص . ١١٨