مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٠ - اقسام تقليد

از آن جا كه ضمير «هُم» در «فَهُم» و ضمير «لايعقلون» به افراد عاقل اشاره مى‌كند، به نظر مى‌رسد كه تفسير اوّل منطقى‌تر و بهتر باشد. در هر حال، اصلى‌ترين پيام آيه، ردّ تقليد كوركورانه از ديگران، پدران و پيشينيان است.

تقليد در قرآن‌

در قرآن مجيد آيات متعدّدى درباره تقليد آمده است. بعضى از آنها تقليد را مذمّت نموده، آن را يك ضدّ ارزش مى‌داند كه نمونه آن آيه ١٧٠ سوره بقره است. [١]

و بعضى ديگر از آيات قرآن نه تنها تقليد را مذمّت نكرده، بلكه مردم را بدان تشويق كرده است؛ مانند آيه شريفه كه مى‌فرمايد: «فَاسْئَلُوا اهْلَ الذِّكْرِ انْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» آنچه را كه نمى‌دانيد از كسانى كه مى‌دانند [و در آن امر آگاهى و تخصّص دارند] بپرسيد [و از آنها تقليد كنيد]. [٢]

با توجّه به اين دو گروه از آيات قرآن كه ظاهراً در مفاهيم، متضادّ يكديگرند، وظيفه «مسلمان مؤمن» چيست؟ آيا تقليد امرى پسنديده و رواست يا ممنوع و حرام؟ و آيا مؤمن مى‌تواند از آگاهان دين تقليد كند؟

اقسام تقليد

براى روشن شدن موضوع و تشريح اين تضاد بهتر است انواع و اقسام «تقليد» را مورد بررسى قرار دهيم.

١- تقليد جاهل از جاهل: يعنى نادانى از نادان ديگرى تقليد كند و به قول معروف «كورى عصاكش كور دگر شود» مانند مشركان و كافران زمان انبيا كه خود

[١]- و نيز مانند آيات ١٣٦ و ١٣٨ سوره شعرا، ١٠٤ سوره مائده، ٢٨ سوره اعراف، ٢١ سوره لقمان و ٢٣ سوره زخرف.

[٢]- سوره انبياء، آيه ٧.