مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥ - ٣- هدايت و ضلالت در قرآن

آفرينش است؛ امّا هرگز به آن نمى‌انديشيم! يا گوش انسان گيرنده قوى و ظريف و عجيبى است؛ ولى چون به وجود آنها و استفاده از آن عادت كرده‌ايم قدر و ارزش آنها را نمى‌دانيم. در حالى كه اگر دقّت كنيم نه تنها اين اعضا، بلكه همه چيز اين عالم عجيب است و همه، اسرار توحيد و دلايل عظمت خدا را بيان مى‌كنند.

٣- هدايت و ضلالت در قرآن‌

در انتهاى آيه مورد بحث و در جواب منافقان- كه گفتند: خداوند با اين مثلها عدّه‌اى را هدايت و افراد ديگرى را گمراه مى‌كند- خداوند مى‌فرمايد: «فقط فاسقان به وسيله آن (مثلها) گمراه مى‌شوند» در اين آيه شريفه و آياتى از اين قبيل‌ [١] مسأله ضلالت و گمراهى به خداوند نسبت داده شده است! همان گونه كه در آيات ديگر مسأله هدايت. [٢]

اگر هدايت و ضلالت به خواست خداست و ما انسانها مجبور هستيم و از خود اختيارى نداريم، پس چرا خداوند حكيم به نيكان پاداش و به بدان جزاء مى‌دهد؛ در صورتى كه هر دو مجبور بوده‌اند و به اراده خود عمل نكرده‌اند؟

در تفسير اين قبيل آيات و از جمله آيه مورد بحث نظرات مختلفى ارائه شده است: بعضى گفته‌اند: «يُضِلُّ» در اين آيه شريفه به معناى «يَمْتَحِنُ» است؛ يعنى خداوند به وسيله اين مثلها مى‌خواهد مردم را امتحان كند. [٣]

گروه ديگر گفته‌اند: مراد از «هدايت و ضلالت» تهيّه مقدّمات آن است؛ ولى تصميم نهايى با خود انسان است. مثل اين كه خداوند از انسان لجوج توفيقات را

[١]- مانند آيات ٨٨ و ١٤٣ سوره نساء؛ آيات ١٧٨ و ١٨٦ سوره اعراف؛ آيات ٢٣ و ٣٦ سوره‌زمر؛ آيات ٤٤ و ٤٦ سوره شورى و آيات ديگر.

[٢]- مانند سوره بقره، آيات ١٤٢ و ٢١٣ و ٢٧٢؛ سوره مائده، آيه ١٦؛ سوره يونس، آيات ٢٥ و ٣٥ و آيات ديگر.

[٣]- مجمع البيان، جلد ١، صفحه ٦٨.