است. گاه به موجودات بى جان مثال مى‌زند؛ مانند آيه ١٧ سوره رعد: «انْزَلَ مِنَ السَّماءِمآءً فَسَالَتْ اوْدِيَهٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رَّابياً وَ مِمّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِى النّارِ ابْتِغآءَ حِلْيَةٍ اوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِّثْلُهُ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ ...» خداوند متعال در اين آيه شريفه براى روشن شدن ماهيّت حق و باطل به باران مثال مى‌زند كه به هنگام نزول از آسمان پاكيزه، تميز، زلال، و صاف است؛ ولى وقتى بر روى زمين جارى مى‌شود، زمين آلوده، آن آب زلال را مى‌آلايد. آب به حركت درمى‌آيد و در آن، آلودگى‌ها به كف روى آب تبديل مى‌شود. زمانى كه اين آب آلوده كف‌آلود به زمين مسطّح و جلگه مى‌رسد، بتدريج كف آن از بين مى‌رود و آبى صاف در جريانى آرام، ادامه مسير مى‌دهد. سپس خداوند مى‌فرمايد: حقّ و باطل نيز مانند همين باران و كف است و باطل كف روى آب و حق آب زير كف است.

و گاه به نباتات و گياهان مثال مى‌زند، مانند آنچه در آيه ٢٤ سوره ابراهيم آمده است: «الَمْ‌تَرَكَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ اصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِى السَّمآءِ» آيا نديده‌اى كه خدا چگونه مثل زد؟ سخن پاك چون درختى پاك است كه ريشه‌اش در زمين استوار و شاخه‌هايش در آسمان است.

در اين آيه شريفه براى كلام پاك- كه بارزترين مصداق آن لااله الا اللّه است- به يك درخت مثال زده و براى آن كلمه «طيّبه» به كار برده است؛ زيرا كه سخن پاك همچون درخت، پاكيزه و سرسبز و هميشه خرّم است.

بعضى اوقات خداوند حكيم به حيوانات مثال مى‌زند. نمونه آن آيه شريفه ٢٦ سوره بقره است: «انَّ اللّهَ لا يَسْتَحْيِى انْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوضَةً فَما فَوْقَها ...»، خداوند ابايى ندارد كه به پشه و (موجودات) كمتر از آن مَثَل بزند ... در اين آيه خداوند به يك حيوان كوچك، يعنى پشه مثال زده است. همانطور كه در سوره عنكبوت آيه ٤١ به يك عنكبوت.

و گاه به يك انسان مثال مى‌زند كه يك نمونه آن آيه شريفه ١٧١ سوره بقره‌