مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٠ - مراحل چهارگانه كمال انسان

اگر كلمه‌ «نَفْسٌ» را مطلق بدانيم، شامل پيامبران و امامان- صلوات الله عليهم اجمعين- نيز مى‌شود؛ يعنى حتّى آن بزرگواران هم نمى‌دانند چه نعمت‌هايى در بهشت براى بهشتيان در نظر گرفته شده است.

در حديث قدسى آمده است كه خداوند فرمود: «اعْدَدْتُ لِعِبادِىَ الصَّالِحينَ مالا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لا اذُنٌ سَمِعَتْ؛ وَ لا خَطَرَ عَلى قَلْبِ بَشَرٍ»؛ براى بندگان صالح و شايسته‌ام در بهشت نعمت‌هايى آماده كرده‌ام كه نه چشمى آن را ديده؛ و نه گوشى آن را شنيده؛ و حتّى بر قلب انسانى خطور نكرده است. [١]

يعنى اصلًا، اين نعمت‌ها را نه در خواب، نه در بيدارى، نه در عالم خيال و نه در عالم تصوّر، كسى نديده است؛ زيرا نعمت‌هاى آن عالمِ قيامت براى ما قابل درك و فهم نيست بنابراين، از يك سو مفاهيم بلند عالم قيامت براى انسان‌هاى دنيوى قابل فهم و درك نيست و از سوى ديگر، بايد نعمت‌هاى اخروى و عذاب‌هاى جهنّم براى مردم به شكلى بيان شود كه آنها را به سوى كارهاى خير تشويق و از كارهاى زشت باز دارد.

از اين رو، انجام اين عمل با الفاظ دنيوى به درستى و به صورت كامل امكان‌پذير نيست. بناچار بايد با الفاظ همين دنيا، شبهى از مفاهيم اخروى براى ما ترسيم شود؛ پس آنچه از عذاب‌هاى جهنّم و نعمت‌هاى بهشت براى ما گفته شده است، شبهى از مفاهيم آن دنياست.

مثلًا مى‌گويد بهشت داراى درختانى است؛ ولى وقتى به آثار و فوايد آن توجّه مى‌كنيم قابل قياس به درختان دنيا نيست و نيز در تفسير آيه شريفه ٥٤ سوره الرحمن‌ «وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دانٍ؛ و ميوه‌هاى رسيده آن دو باغ بهشتى در دسترس است» مى‌گويند: ميوه‌هاى بهشتى نزديك بهشتيان است؛ يعنى مطابق ميل‌

[١]- ميزان الحكمه، باب ٥٤٦، حديث ٢٥٢٩.