مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٦ - شرح و تفسير آيه

شرح و تفسير آيه‌

اين آيه شريفه با خطاب به مؤمنان و اهل ايمان شروع مى‌شود. معناى اين خطاب آن است كه آنچه در اين آيه بيان شده و بدان دستور داده شده است، شرط ايمان است و كسى كه آن را انجام ندهد، مؤمن نيست.

خداوند مى‌فرمايد: اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! صدقات خود را با منّت نهادن و سخن گفتن درباره آن و اذيّت كردن گيرندگان صدقات، باطل نكنيد. از اين بخش از آيه شريفه نتيجه گرفته مى‌شود كه دو چيز صدقه را باطل مى‌كند: نخست، منّت گذاردن و ديگر، آزار و اذيّت رساندن؛ زيرا گاه ديده مى‌شود كه كسى به ديگرى كمك مى‌كند؛ ولى تا آخر عمر او را اذيّت مى‌كند؛ مثلًا مى‌گويد: «اگر من نبودم بيچاره مى‌شدى و آبرويت مى‌رفت» يا «آبرو و سرمايه‌ات مرهون من است» و يا «اين پول را بگير، ولى ديگر تو را اين جا نبينم».

نه تنها آزار و منّت بر فقير، صدقه را باطل مى‌كند و كارى پسنديده محسوب نمى‌شود، حتّى قطع سخن نيازمند در شرح حال و بيان مشكلات خويش، امرى نكوهيده و ناپسنديده است.

در روايتى آمده است: «اگر فقيرى شرح حال و مشكلات و ناراحتى‌هايش را برايت مى‌گويد، اگر نمى‌توانى كمكش كنى، دست كم به سخنش گوش كن و كلام او را قطع نكن». [١] زيرا اگر چنين كنى و سپس به او كمك نمايى، كمكت بى‌فايده و از نظر اسلام بى‌ارزش است.

بجاست درباره «منّت» توضيح بيشترى داده شود: اصل اين كلمه «مَنْ» به معناى وزن خاص است و شايد كاربرد منّت بدين خاطر باشد كه «من» در معناى وزن، سنگينى ايجاد مى‌كند و بارى را بر ترازو تحميل مى‌كند. شخص منّت گذار

[١]- وسائل الشّيعه، جلد ٦، ابواب الصدقه، باب ٢٢، حديث ٣.