دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٢٤٥
| بابا ركنالدين شيرازي جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٢٤٥ |
بابارُكْنُالدّينِ شيرازي، مسعودبن عبدالله بيضاوي، عالم و عارف سدة
٨ق/١٤م. اصل وي از بيضا، يكى از روستاهاي تابع اردكان از استان فارس بود.
تاريخ ولادت او دانسته نيست. مؤلف تاريخ اصفهان و ري او را از خاندان
جابري انصاري شمرده است (جابري، ٣٢٥-٣٢٦).
باباركنالدين از اوان كودكى به عرفان و تصوف گرايش داشت و پس از آنكه با
احوال عارفان آشنايى يافت، به طريق سيرو سلوك گام نهاد. او خود گويد: «از
زمان صبا... از خود ادراك معنايى از معانى، و شأنى از شؤون توحيد مىكردم»
(ص ٤).
باباركنالدين نخست نزد عبدالرزاق كاشانى (د٧٣٦ق/١٣٣٦م) به تعليم عرفان
نظري و سلوك عملى پرداخت و پس از وي از داوود قيصري (د ٧٥١ق/١٣٥٠م) بهره
جست و نزد آن دو فصوص الحكم ابن عربى را خواند و نيز درحل مشكلات فصوص، از
نعمان خوارزمى كمك گرفت (همو، ٥، ٢٣٣، ٢٤٩). او محضر امينبليانى (ه م) رادر
شيراز دريافته، و از وي به بزرگى ياد كرده، و او را «شيخ المشايخ» خوانده
است (ص ٢٢٢-٢٢٣).
باباركن الدين در اصفهان درگذشت و در همانجا دفن شد. وفات او بر پاية
سنگنوشتة سر در آرامگاهش در ٧٦٩ق/١٣٦٨م روي داده است (نك: جابري، ٣٢٥؛
قمى، ١٠٢؛ همايى، ده؛ اقبال، ٤٢؛ قس: آقابزرگ، ٢٤/١٨٠؛ .(GAL,S,I/٧٩٣
آرامگاه او كه اكنون در تخت فولاد اصفهان باقى است، همواره محل ذكر و
عبادت درويشان و صوفيه بوده است (همايى، يازده؛ نيز نك: ه د، باباركنالدين
شيرازي، مقبره).
در مذهب باباركنالدين اختلاف كردهاند: برخى او را شيعه دانسته (جابري،
٣٢٥-٣٢٦؛ گزي، ٤٣-٤٤؛ همايى، سه - چهار)، و عدهاي ديگر او را از اهل تسنن
شمردهاند (نك: گزي، همانجا؛ همايى، ده، سيزده - چهارده)، اما سنگ نوشتة
قبرش حاكى از شيعه بودن اوست. از جهت مسلك عرفانى، از جمله در باور به
وحدت وجود، او را از پيروان ابنعربى دانستهاند.
آثار:
١. نصوص الخصوص فىترجمة الفصوص، كه شرحى است بر فصوصالحكم ابن عربى و
ظاهراً مهمترين اثر اوست. اين كتاب در ١٣٥٩ش درتهران به چاپ رسيده است.
٢. كشف الضرفىنظمالدر، يا شرح التائية الكبري اثر ابنفارض كه نسخهاي از
آن در كتابخانة شمارة٢ مجلس شوراي اسلامى موجود است (منزوي، ٢/١٣١٩؛ دانش
پژوه، ٦/٥١٦؛ نيزنك: حاجى خليفه، ١/٢٦٦؛ بغدادي، ٢/٣٦١).
٣. كنوزالرموز، درعلم حروف به فارسى (باباركنالدين، ١٥٥).
٤. قلندريه ( اقبال، ٤٦).
مقدمة مفصل نصوص الخصوص نيز خود به گونة تأليف مستقلى است (نك:
باباركنالدين، ٧).
مآخذ: آقابزرگ، الذريعة؛ اقبال آشتيانى، عباس، «باباركن الدين و مقبرة او»،
يادگار ، تهران، ١٣٤٢ش، س٢، شم ٤؛ باباركن الدين شيرازي، مسعود، نصوص
الخصوص فى ترجمة الفصوص، به كوشش رجبعلى مظلومى، تهران، ١٣٥٩ش؛ بغدادي،
ايضاح؛ جابري انصاري، حسن، تاريخ اصفهان وري، تهران، ١٣٢١ش؛ حاجىخليفه،
كشف؛ دانش پژوه، محمدتقى و ايرجافشار، نسخههاي خطى نشرية كتابخانة مركزي
دانشگاه تهران، تهران، ١٣٤٨ش؛ قمى، عباس، هديةالاحباب، تهران، ١٣٦٢ش؛ گزي
اصفهانى، عبدالكريم، تذكرةالقبور، به كوشش ناصرباقري بيدهندي، قم، ١٣٧١ق؛
منزوي، خطى؛ همايى، جلالالدين، «باباركنالدين شيرازي...»، نصوصالخصوص
(نك: هم، باباركن الدين شيرازي)؛ نيز:
,S.
محمدجوادشمس