دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١١٥
| ارومچى جلد: ١٠ شماره مقاله:٤١١٥ |
اورومْچى، شهر و مركز منطقة مستقل اويغور سين كيانگ در شمال غرب چين.
اين شهر در ٤٣ و ٤٨ عرض شمالى و ٨٧ و ٣٥ طول شرقى («اطلس...١»، در شمال
كوههاي تيان شان ( ختاي٢...، بر فلاتى به ارتفاع ٩١٢ متر («دائرةالمعارف
ايتاليا٣»، كنار رودخانة اورومچى XXVII/) GSE, واقع است. اين شهر مركز تجارتى
تركستان چين (سين كيانگ) به شمار مىآيد و بر سر راههاي بازرگانى منطقه به
روسيه، لانچو و كاشغر قرار دارد ( آمريكانا، و راهآهن لانشين به آن ختم
مىشود ، GSE) همانجا). ارتباط اورومچى با ديگر نقاط از طريق دو بزرگراه، يكى
در مسير شبكة راهآهن چين و ديگري ميان دو رودخانة جونگار و تاريم برقرار
مىشود ( بريتانيكا، ميكرو، .(IX/٧٧٩
تا آخر سدة ١٩م محققان بر آن بودند كه اورومچى در محل شهر قديمى بش بالغ
واقع است (بارتولد، ؛ III/٣٧٤ ختاي، .(IV/١٤١ در ١٨٩٦م گروم گرژيمايلو١ در جلد
اول سفرنامة خود در صحت اين مطلب ترديد كرد و احتمال داد كه خرابههاي بش
بالغ در شرق اورومچى در نزديكى گوچِن است. وي در جلد دوم كتاب خود براساس
نوشتهاي از «منگو - يومو - تسزي» قطعيت آن را تأييد كرد (بارتولد، نيز ختاي،
همانجاها؛ «دائرةالمعارف ترك٢»، .(XXXIII/٢١٧ در ١٩٠٣م هم «شاوان» بدون
اطلاع از نوشتة گرژيمايلو و بر اساس يك نوشتة ديگر چينى همين مطلب را ابراز
داشت و در ١٩٠٨م دبژف٣ تصريح كرد كه خرابههاي بش بالغ در نزديكى شهري
كه امروزه پوچن تسى نام دارد، واقع است (بارتولد، V/٣٥٣ .(III/٣٧٤,
به گفتهاي ديگر، شهر چىچين تلس٤ مذكور در سفرنامة ماركوپولو همان اورومچى
كنونى است (نك: ختاي، .(I/١١٧ اورومچى در مسير جادة ابريشم قرار داشت. اين
جاده در گوچن به دو شاخه تقسيم مىشد و راه شمالى آن از اورومچى مىگذشت
و به سوي آسياي مركزي ادامه مىيافت (گوميلف، .(٤٢
اورومچى كلمهاي مغولى به معنى «چراگاه زيبا» است ( بريتانيكا، همانجا؛
توريسم، .(١٠٨ اورومچى را «اروم تسى٥» و «وولوموچى٦» و به زبان چينى
«تيهوا» گفتهاند ( دايرة المعارف فارسى؛ آمريكانا، همانجا؛ ١٢٦٩ .(WNGD,
قوم اويغور در سدة ٣م به اين منطقه راه يافت و در آنجا سكنى گزيد (
بريتانيكا، ماكرو، .(XVI/٧٩٤ سرزمين اويغورها در سدة ٧ق/١٣م زير سلطة حكومت
مغول قرار گرفت (شرفالدين، ٨١). ابن بطوطه اين منطقه (ختا) را از حيث
آبادانى، بهترين كشور جهان معرفى مىكند (٢/٧٥٢). اويغورها كه براثر تماس با
مبلغان و عابدان مانوي مقيم سرزمين سغد، مانوي مذهب شده بودند (ورهرام،
١٤٦؛ VIII/ , ١ EI٩٠٢ )، از سدة ٧ق به اسلام روي آوردند و در سدة ٩ق/١٥م دين
اسلام سرتاسر اينمنطقه را فراگرفت (بارتولد، ؛ II(١)/٤٦ بريتانيكا، ماكرو،
.(XVIII/٧٩٢-٧٩٣
اورومچى در سدة ١٨م دوباره به چين پيوست و پس از آنكه در ١٧٦٠م چند
پايگاه نظامى در آن ساخته شد و يك شهر چينى در كنار آن برپا گرديد، به
پايگاه مهم نظامى شمال غرب چين بدل گشت (همان، ميكرو، .(IX/٧٧٩ در قيام
مسلمانان سين كيانگ در برابر سلطة حكومت مركزي چين، اورومچى در
١٢٨١ق/١٨٦٤م به تصرف مسلمانان درآمد، ولى در ١٢٩٣ق/١٨٧٦م نيروهاي دولتى
آن را باز پس گرفتند (همانجا). در ١٣٠١ق/١٨٨٤م استان سين كيانگ ايجاد شد و
مركز آن از ايلى٧ به اورومچى منتقل گرديد («سين كيانگ...٨»، .(٨
اورومچىاز ١٩٤٩م/١٣٢٨ش روبهصنعتىشدنگذاشت ( بريتانيكا،همانجا) و در
١٩٥٥م/١٣٣٤ش كه سين كيانگ به منطقة مستقل بدل شد، مركز آن اورومچى توسعة
بيشتري يافت («سين كيانگ»، ٢٢ ؛ بريتانيكا، همانجا). زبان اكثريت مردم
اورومچى اويغوري است . علاوه بر اويغورها، اقليتهايى هم از جمله قزاقها،
دونگالها و مانجوها در اورومچى ساكن هستند (همانجا). جمعيت اين شهر كه در
١٩٥٣م/ ١٣٣٢ش، ٧٠٠ ،١٤٠نفر بود ( آمريكانا، )، XXVII/٦١١ در ١٩٩٣م/ ١٣٧٢ش به
٥٠٠ ،٣٣٦،١نفر افزايش يافت («سين كيانگ»، ٤٣ , .(٤
از ١٩٤٩م همزمان با پيشرفت صنعتى، شبكة آبياري شهر در دامنة كوههاي تيان
شان توسعه داده شد و اين كار همراه با ماشينى كردن كشاورزي، توليد غلات و
ديگر محصولات را افزون ساخت ( بريتانيكا، همانجا؛ XXVII/٦٨٣ )، GSE, در
١٩٥٢م/١٣٣١ش يك مدرسة عالى كشاورزي هم در اورومچى ايجاد شد ، WNGD) همانجا)؛
اما اهميت اقتصادي اورومچى بيشتر به غناي منابع معدنى آن مربوط است (
بريتانيكا،همانجا؛ «سين كيانگ»، .(٤٥ اورومچى را به سبب داشتن ذخاير فراوان
زغال سنگ «شهري بر زغال» نام دادهاند (همانجا). منابع نفتى اين شهر هم
كه از ١٩٥٩م به توليد رسيد، آن را به يكى از مناطق مهم نفت خيز چين بدل
كرد ( بريتانيكا،همانجا؛ طوغان، .(I/٥٨٢ صنايع مهم اورومچى شامل توليد سيمان،
شيشه، كاغذ، آهن و فولاد، فرآوردههاي غذايى، نساجى، شيميايى و ماشينآلات
است ، GSE) همانجا).
در اورومچى علاوه بر دانشگاه سين كيانگ كه از ١٩٦٠م/١٣٣٩ش آغاز به كار كرد
( آمريكانا،، WNGD همانجاها)، چندين مؤسسة فرهنگى و مراكز آموزش عالى، از جمله
آموزش اويغوري، زبانهاي اقليتها، نيز زبان روسى و علوم پزشكى و كشاورزي
وجود دارد ( بريتانيكا،همانجا).
مآخذ: ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمة محمدعلى موحد، تهران، ١٣٦١ش؛ دايرة المعارف
فارسى؛ شرفالدين على يزدي، ظفرنامه، به كوشش عصامالدين اورونبايوف،
تاشكند، ١٩٧٢م؛ ورهرام، غلامرضا، تاريخ آسياي مركزي در دوران اسلامى، مشهد،
١٣٧٢ش؛ نيز:
Americana; Barthold, W.W., Sochineniya, Moscow, ١٩٦٣-١٩٦٨; Britannica, ١٩٧٨;
Britannica Atlas, Chicago, ١٩٩٣; Cathay and the Way Thither, tr. H. Yule,
Taipei, ١٩٦٦; EI ١ ; Enciclopedia Italiana; GSE;Gumilev, L.N., Drevnie tyurki,
Moscow, ١٩٦٧; Togan, Z.V., Bug- O nk O T O rkili (T O rkistan) ve yak o n
tarihi, Istanbul, ١٩٨١; Tourism, China Handbook Series, Peking, ١٩٨٤; T O rk
ansiklopedisi, Ankara, ١٩٨٤; , WNGD; Xinjiang in Brief, China International
Press, ١٩٩٥.
پرويز امين