دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١٠١
| اودغست جلد: ١٠ شماره مقاله:٤١٠١ |
اَوْدَغُست، شهري كهن در شمال باختري افريقا كه امروزه اثري از آن
برجاي نيست. نام آن به صورت اَوْدَغُشْت١ نيز ضبط شده است (نك: ابن
حوقل، ١/١٠، ٦٠ -٦١، جم). اين شهر كه در فاصلة ميان ١٠ و ١١ طول غربى و ١٨ و
١٩ عرض شمالى قرار داشت I/٧٦٢) , ٢ EI)، از شمال به سجلماسه، از جنوب به
شرق سرزمين سياهان و از غرب به سواحل اقيانوس اطلس محدود مىشد (ابن
حوقل، ١/٩٢-٩٣؛ ياقوت، ١/٣٩٩-٤٠٠).
اودغست مركز تجاري مهمى به شمار مىآمد و در مسير كاروانهايى بود كه از غانه
يا ديگر كشورهاي اسلامى از طريق صحرا رهسپار مغرب مىشدند. در اواخر سدة
٤ق/١٠م بخش گستردهاي از سرزمين غانه به تصرف پادشاهان صنهاجى درآمد و
اودغست مقر فرماندهى حكومت آنان گرديد. از آن پس آيين اسلام توسط صنهاجيان
و نيز بازرگانان مغربى در آنجا منتشر شد و اهالى بت پرست اودغست به تدريج
به اسلام گرويدند (همو، ١/٤٠٠؛ مونس، ٩٦؛ ٢ EI، همانجا).
جمعيت نسبتاً فراوان آن از بربرها، عربها و سياهان افريقايى تشكيل شده بود
(ابوعبيد، ٨٤٩، ٨٦٢؛ ابن سعيد، ٤٧- ٤٨). در ٤٤٦ق/١٠٥٤م مرابطون به فرماندهى
عبدالله بن ياسين به اودغست لشكر كشيدند و آنجا را به تصرف خويش درآوردند
(ابوعبيد، ٨٦٢ -٨٦٣). به تدريج با از ميان رفتن قدرت صنهاجيان، اودغست نيز
رونق خود را از دست داد و ساكنانش از آن منطقه مهاجرت كردند ( ٢ EI، همانجا).
در سدة ٦ق آثار انحطاط به وضوح در آن نمايان گشت (نك: ادريسى، ١/١٠٨).
اودغست كه همچون سرزمين مكه در دامنة دو رشته كوه بزرگ واقع شده بود، در
زمان فرمانروايى صنهاجيان شهري آباد و پر رونق بود. ساكنانش به بركت وجود
طلاي مرغوب از ثروت سرشاري بهرهمند بودند. چشمههاي آب شيرين، نخلستانها و
باغهايى گرداگرد آن را احاطه كرده بود. پرورش چارپايان، به ويژه شتر در
ميان اهالى اودغست رواج داشت (ابن حوقل، ١/٩٢؛ ابوعبيد، ٨٤٨، ٨٥٠؛ ابوالفدا،
١٢٠؛ ابن عبدالمنعم، ٦٣، ٦٤). جغرافىدانان مسلمان از رونق بازارها و دادوستد
سكههاي زرين در اودغست خبر دادهاند (ابن حوقل، ١/٩٩؛ ابوعبيد، ٨٤٩؛ نيز نك:
كراچكوفسكى، ١/٢٠٤).
در اودغست مساجد، مدارس و ساختمانهاي بزرگ و باشكوهى وجود داشت (ابوعبيد،
٨٤٨، ٨٥٠؛ ابن عبدالمنعم، ٦٤).
مآخذ: ابن حوقل، صورةالارض، ليدن، ١٩٣٨م؛ ابن سعيد مغربى، على، بسط الارض،
تطوان، ١٩٥٨م؛ ابن عبدالمنعم حميري، محمد، الروض المعطار، به كوشش احسان
عباس، بيروت، ١٩٨٠م؛ ابوعبيد بكري، عبدالله، المسالك و الممالك، به كوشش
وانلون و فره، تونس، ١٩٩٢م؛ ابوالفدا، تقويم البلدان، پاريس، ١٨٤٠م؛
ادريسى، محمد، نزهة المشتاق، بيروت، ١٤٠٩ق/١٩٨٩م؛ كراچكوفسكى، ا. ي.، تاريخ
الادب الجغرافى العربى، ترجمة صلاحالدين عثمان هاشم، قاهره، ١٩٥٧م؛ مونس،
حسين، الاسلام الفاتح، قاهره، ١٤٠٨ق/١٩٨٧م؛ ياقوت، بلدان؛ نيز:
٢ .
عزت ملاابراهيمى