دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٠٩٣
| اوتارپرادش جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٠٩٣ |
اوتارْپِرادِش، از ايالتهايشمالى هند با اقليتبزرگىازمسلمانان. اين
ايالت در بخش شمالى درة گنگ جاي گرفته است كه از شمال به سرزمين خود
مختار تبت و نپال، از غرب و شمال غربى به دهلى و ايالتهاي هيماچال پرادش،
هارايانا، راجستان، و از جنوب به ايالتهاي مادهيا پرادش، و از شرق به بيهار
متصل است («اطلس...١»، ٣ ؛ بريتانيكا، .(XII/٢٢٢-٢٢٣ اوتارپرادش ٤١٣/٢٩٤ كم ٢
وسعت دارد و از لحاظ طبيعى به ٤ منطقه تقسيم شده است: كوهستانى شمال، دشت
هموار گنگ كه بيشترين قسمت ايالت را تشكيل مىدهد، زمينهاي تپهاي جنوب، و
زمينهاي جنگلى و باتلاقى دامنة كوه. در اوتارپرادش رودخانههاي فراوانى
جريان دارند كه بزرگترين آنها گنگ، و شاخههاي آن جهنا، گومتى، و
گهاگهاراست («اطلس»، ٢ ؛ بريتانيكا، .(XII/٢٢٣
اوتارپرادش غير از منطقة كوهستانى شمال، داراي آب و هواي موسمى استوايى
است. در ناحية دشت، درجة حرارت بين ٥/١٢ تا ٤٥ سانتىگراد در نوسان است.
ريزش باران ساليانه در مناطق مختلف ايالت اوتارپرادش متفاوت است: در منطقة
شمالى ٢٥٠ سانتىمتر، در دشت بين ١٢٥ تا ١٥٠ سانتىمتر، و در شرق كمتر از ٧٥
سانتىمتر (همانجا؛ اينترنشنال، .(XVIII/٥٦٣
طبق آمار سال ١٩٩٠م/١٣٦٩ش اوتارپرادش ٠٠٠ ،٠٩٠،١٣٢نفر جمعيت داشته است كه
٧٧% آنها در روستا زندگى مىكردهاند. بيشتر ساكنان اوتارپرادش هندو مذهب هستند
و مسلمانان اقليت بزرگى را در اين ايالت تشكيل مىدهند. طبق آمار سال
١٩٧١م از جمعيت ٠٠٠ ،٣٣٦،٨٨نفري، ٠٠٠ ،٦٧٦،١٣ نفر مسلمان بودهاند و بيشتر
مسلمانان، شامل سنيان و شيعيان، در مناطق شهري زندگى مىكنند («اطلس»، ١٥٦
,١٠ ؛ موكرجى، ٢٢٠ ,٢١٧ -٢١٤ ؛ احمد، ٣٣٦ -٣٣٥ ؛ جمشيدي، ٢٢٠).
اوتارپرداش داراي شهرهاي بزرگى است از جمله: كانپور مركز در حال گسترش
صنعتى، وارانسى (بنارس) از شهرهاي مهم مذهبى هندوان، آگره (ه م) پايتخت
قديمى هند و جايگاه تاج محل، اسدآباد شهري مذهبى با مسجد جامع بزرگ، و
لكهنو مركز اداري و حكومتى ايالت كه شهري تاريخى و باستانىاست ؛
EWA,VII/١٩٠٩) «اطلس»، ١٣٢ ؛ اينترنشنال، همانجا).
اوتارپرادش داراي سابقة تاريخى است و بخشهايى از اين سرزمين مورداحترام
هندوان و بوداييان است. نفوذ اسلام در اوتارپرادش به سدههاي قبل از
٦ق/١٢م بازمىگردد. در دورة سلاطين دهلى و مغولان هند، اوتارپرادش تحت
فرمان آنها قرار گرفت و آثار و بقاياي اين دوره در جاهاي مختلف اين ايالت
باقى است. در سدة ١٢ق/١٨م بخشى از اوتارپرادش به نام اوده (ه م) تحت
فرمان سلاطين شيعه مذهب قرار گرفت كه زمينة گسترش فرهنگ شيعى در شمال هند
شد. از ١٧٩٨ تا ١٨٣٣م ايالت اوتارپرادش تحت نظر حكومت انگلستان قرار گرفت
كه آن را «ايالت متحد اوده و آگره» ناميدند. در دورة استقلال، نواحى مختلف
اين ايالت از مراكز فعاليت جنبش استقلالطلبان هند بود. پس از استقلال هند،
ايالت متحد اوده و ا¸گره در ٢٦ ژانوية ١٩٦٠م/٧ بهمن ١٣٣٨ش تغيير نام به
اوتارپرادش يافت (هاليستر، ١٧٢ بب؛ رابينسن، ١٤ -١٠ ؛ موكرجى، ٢١٩ -٢١٦ ؛ ١٢٧٣
؛ WNGD, بريتانيكا، .(XII/٢٢٣ اينايالت دارايمراكز تحقيقاتاسلامى است، از
جمله: مركزتحقيقات اسلامى شبلى ندوي در اعظم گره (ه م) و دانشگاه
مسلمانان عليگره (همان، ؛ I/٢٧١ I/٨٠٩ , ٢ .(EI
اوتارپرادشازمراكزدرگيريمسلمانانوهندوهاستكهبرجستهترين آن درگيري
مسلمانان و هندوها بر سر مسألة مسجد بابري بوده است (جمشيدي، ١٤٦- ١٥٥، ٢٢٢).
ايالت اوتارپرادش داراي رودخانههاي پر آب و زمين حاصلخيز، و از مراكز
كشاورزي هند است. برخى از توليدات كشاورزي اوتارپرادش عبارتند از: برنج،
گندم، سيبزمينى، نيشكر، توتون و پنبه. توليدات صنعتى اوتارپرادش كاغذ،
توتون، نساجى و چرمسازي است و از اين
ميان،صنعتچرمسازيداراياهميتبسياراست(«اطلس»،١٧٢ -١٦٩ ؛ بريتانيكا،
.(GSE,XXVII/٧١٠اXII/٢٢٣
مآخذ: جمشيدي بروجردي، محمدتقى، علل ريشهاي درگيريهاي مسلمانان و هندوها،
تهران، ١٣٧٢ش؛ هاليستر، جان نُرمن، تشيع در هند، ترجمة آذرميدخت مشايخ
فريدنى، تهران، ١٣٧٣ش؛ نيز:
Ahmad, I., X The Shia-Sunni Dispute in Lucknow, ١٩٠٥-١٩٨٠ n , Islamic Society
and Culture, New Delhi, ١٩٨٣; An Atlas of India, Delhi, ١٩٩٠; Britannica , ١٩٨٦;
EI ٢ ; EWA ; GSE ; International ; Mukerji, A. B., X The Muslim Population of...
n , Islamic Culture, ١٩٧٣, vol. XLVII, no.١; Robinson, F., Separatism Among
Indian Muslims, London, ١٩٧٤; WNGD.
مجيد سميعى