دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٩٢٣
| امان افغان جلد: ١٠ شماره مقاله:٣٩٢٣ |
اَمانِ اَفْغان، نشرية خبري، سياسى و اجتماعى به زبان فارسى كه در
فاصلة سالهاي ١٢٩٨-١٣٠٧ش/١٩١٩- ١٩٢٨م، در كابل منتشر مىشد.
اين نشريه در فروردين ١٢٩٨/آوريل ١٩١٩ در پى قتل حبيبالله خان حاكم
افغانستان (حك ١٣١٩-١٣٣٧ق/١٩٠١-١٩١٩م) و تعطيلى روزنامة سراج الاخبار، پا به
عرصة وجود گذاشت (آهنگ، ١/٨٥). نخستين مدير آن، عبدالهادي داوي بود كه با
روي كار آمدن امانالله خان (حك ١٣٣٧-١٣٤٧ق/١٩١٩- ١٩٢٨م)، روزنامة خود را با
الهام از نام حاكم جديد، امان افغان ناميد (همانجا؛ ايرانيكا، ؛ I/٩٢١
صدرهاشمى، ١/٢٧١). نزديكى اين روزنامه به دستگاه حكومت، عملاً آن را به
ارگان رسمى امانالله خان مبدل ساخته بود (آهنگ، همانجا؛ دوپره، .(٤٤٠
از گفتههاي آهنگ (١/٨٧ - ٨٨) كه شمارههاي مختلف امان افغان را مشاهده
كرده است، برمىآيد كه اين نشريه در ٣ دورة جداگانه انتشار يافته است: آغاز
دورة اول ٢٢ فروردين ١٢٩٨ بود كه پس از ٤ شماره انتشار آن متوقف شد. دورة
دوم از ٢٣ آبان همان سال شروع شد و پس از ١٠ شماره متوقف گرديد؛ و ابتداي
دورة سوم از ١٠ فروردين ١٢٩٩ش/٣٠ مارس ١٩٢٠م بود كه تا پاييز ١٣٠٧ش/١٩٢٨م
انتشار آن ادامه يافت.
امان افغان در دورة اول، هر ١٥ روز يك بار انتشار مىيافت و در دورههاي بعد،
شكل هفته نامه به خود گرفت، ولى در اواخر انتشار روزانه منتشر مىشد (آهنگ،
صدرهاشمى، همانجاها؛ مايل هروي، ١٩). در طول اين مدت، ادارة اين نشريه را
علاوه بر عبدالهادي داوي كسانى مانند محمدخان فرحت، عبدالجبارخان، ميرسيد
قاسمخان، غلاماحمد و غلام نبى جلالآبادي عهدهدار شدند (آهنگ، ١/٨٥ - ٨٦؛
جويا، ٢٨٦؛ فرهنگ، ١(٢)/٥٥٦).
هدفهاي اصلى بنيانگذار امان افغان عبارت بود از تشويق مردم به تحصيل
علوم، آگاهى دادن به آنها، ترويج افكار آزاد، آشنا ساختن مردم با امور
سياسى دنيا و پشتيبانى از دولت افغانستان (آهنگ، ١/٩٧). بر ايناساس،محتويات
امانافغان شامل اينمطالب بود: سر مقاله،خبر، مقالات علمى، بيانيههاي
رسمى دولت، نامههاي رسيده، داستانهاي كوتاه و اعلانات (همو، ١/٨٨).
از مهمترين بخشهاي اين نشريه، اخبار بود كه به داخلى و خارجى تقسيم
مىشد. خبرهاي داخلى به وسيلة خبرنگاران امان افغان جمعآوري، يا از ديگر
جرايد داخلى نقل مىشد. خبرهاي خارجى شامل اخبار جهان اسلام و غرب بود كه
از تلگرافها، يا از نشريات خارجى فراهم مىآمد (همو، ١/٨٨ -٨٩، ٩٥؛ مايل هروي،
همانجا؛ صدرهاشمى، ١/٢٧٢).
سرانجام، در پاييز ١٣٠٧ش، در پى شورش و اغتشاش قبايل افغان بر امانالله
خان و فرار او به قندهار، نشرية امان افغان نيز به پايان راه خود رسيد و
آخرين سردبير آن، غلام نبى جلالآبادي در اين گير و دار كشته شد (آهنگ،
١/٨٦؛ جويا، ٧٩؛ فرهنگ، ١(٢)/٥٣٨ -٥٣٩).
مآخذ: آهنگ، محمدكاظم، سير ژورناليزم در افغانستان، كابل، ١٣٤٩ش؛ جويا، سرور،
«مطبوعات و نشريات ما»، كابل، ١٣١١ش، س٢، شم ٣؛ صدر هاشمى، محمد، تاريخ
جرائد و مجلات ايران، اصفهان، ١٣٦٣ش؛ فرهنگ، ميرمحمد صديق، افغانستان در
پنج قرن اخير، مشهد، ١٣٧١ش؛ مايل هروي، نجيب، معرفى جرايد و مجلات
افغانستان، كابل، ١٣١١ش؛ نيز:
Dupree, L., Afghanistan, New Jersey, ١٩٧٣; Iranica.
فريد قاسمى