دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٩٠٩
| امام باره جلد: ١٠ شماره مقاله:٣٩٠٩ |
اِمامْباره، يا امام بارا، به مفهوم «امامخانه»، بناهايى در سرزمين
هند كه شيعيان براي برگذاري مراسم مذهبى خاص خود، در ماه محرم، در آنها
گرد مىآيند.
امام باره گاه به نامهايى چون خانقاه نيز خوانده مىشود، چنانكه حسينيهها
را در جنوب هند عاشورخانه مىنامند. نخستينبار نواب صفدر جنگ (د
١١٦٧ق/١٧٥٤م)، فرمانرواي ايالت اوده، در دهلى ساختمانى براي برگذاري
مراسم عزاداري محرم بنا نهاد كه مىتوان آن را نخستين نمونة امام باره
دانست (نك: دهلوي، ١/٢٢٢؛ كول، ٩٥ ؛ ٢ .(EI
پس از بناي امام بارة آصفالدوله در ١١٩٨ق/١٧٨٤م، احداث امامبارهها رونق
گرفت (نك: ه د، ١/٤٢٦-٤٢٧). سپس براي آرامگاه بزرگان نيز از آنها استفاده شد.
تأمين هزينه براي امام باره در عرف شيعيان هند، همانند فرهنگ ايرانيان،
ثواب شمرده مىشده است (نك: هاليستر، ١٦٦ -١٦٥ ؛ كول، ٩٧ -٩٦ ؛ ٢ .(EI
در روزهاي سوگواري غالباً مرسوم بوده است كه امام باره را چراغان كنند؛
چنانكه شوشتري (د ١٢٢٠ق/١٨٠٥م) نوشته است، امام بارة آصفالدوله را با شمع
و چراغ، آيينهها و اسباب طلا و جواهر آذين مىبستند (ص ٤٢٤). گاه در بيرون
امام باره در گودالى آتش روشن مىكنند تا نشانة آتشافروزي يزيديان در
خيمهگاه امام حسين(ع) و يادآور ظلم آنان باشد. عبور از روي آتش (زغالهاي
گداخته) با پاي برهنه از جملة رسوم اين سوگواريها بوده است. برخلاف امام
بارههايى چون آصفيه، همة امام بارهها داراي سراي «زنانه» نيستند و گاه در
مواردي خاص در اختيار زنان قرار مىگيرند (هاليستر، ١٦٧-١٦٨, .(١٧٤
اتاقكى آراسته كه نماد تابوت امام حسين(ع) است و در هند عموماً به آن
«تعزيه» گفته مىشود، مهمترين وسيلة برگذاري مراسم در امامباره به شمار
مىآيد. امام باره همچنين داراي ضريحى ثابت (قبري نمادين) است كه «كربلا»
ناميده مىشود (جعفري، ٢٢٥, ٢٢٢-٢٢٣, ٢٢٦ ؛ هاليستر، ١٧٢-١٧٣ ,١٦٦ ؛ لولين جونز،
.(٢٠٦ دستههاي عزاداري ميان امام بارهها آمد و شد مىكنند و در حالى كه
عَلَمها را به همراه دارند، «تعزيه» را نيز بر روي شانه حركت مىدهند (آرزو،
١٥٨-١٥٩؛ جعفري، ٢٢٤ .(٢٢٢,
در ساخت امام بارهها سنتهاي معماري كاملاً يكسان اعمال نشده، اما پارهاي
خصوصيات حاكى از تعلق آنها به سبك معماري متأخر دورة گوركانى است (نك:
لولين جونز، .(٢٠٩ عناصر اين سبك را در بناهايى چون امام بارة لكهنو مىتوان
بازيافت X/٢٣٣) ؛ EWA, نيز نك: كخ، .(١٣٢
امام بارة آصفالدوله كه معتبرترين بنا از اين نوع است، در مجموعهاي از
مسجد، صحنها و دروازههاي آن قرار دارد و از مهمترين بناهاي تاريخى لكهنو به
شمار مىآيد. در اين مجموعه، امام باره و مسجد جامع لكهنو با ٣ گنبد در محوطة
اصلى قرار گرفتهاند (رامپوري، ٣/٢٩٦-٢٩٧؛ هاليستر، ١٥٨ -١٥٧ ؛ كول، .(٩٥-٩٨
بناي اصلى اين امام باره تالاري گنبددار به ابعاد تقريبى ١٦ئ٤٩ متر است و
ايوانهايى در دو طرف آن وجود دارد. تمامى بنا را سقفى سترگ از آجر و سيمان
مىپوشاند («فرهنگ...١»، ؛ XVI/١٩٥ هاليستر، همانجا؛ رضوي، .(II/٧٦
امام بارة حسينآباد كوچكتر از آصفيه است و يك سده پس از آن ساخته شده
است. اين امامباره كه مدفن بانى آن است، هرچند تزييناتى چشمگير دارد، اما
از نظر استخوانبندي بنا كم اهميت شمرده مىشود (كول، ٩٥ ؛ «فرهنگ»، ١٩٥
.(XVI/١٩٠-١٩١,
امام بارة شاه نجف در مُتى محل لكهنو نيز مقبرة بانى آن را در خود دارد.
گنبدخانة اين امامباره محل برگذاري مراسم تعزيه است. بدينسان، مانند
بسياري از ديگر امامبارهها كاركردي چند گانه دارد (هاليستر، ١٥٩ ؛ داس، .(٧٥
مآخذ: آرزو، على، چراغ هدايت، بمبئى، ١٣٩٠ق؛ دهلوي، احمد، فرهنگ آصفيه،
دهلى، ١٩٧٤م؛ رامپوري، محمد، تاريخاوده، كراچى،١٩٨٠م؛ شوشتري،عبداللطيف،
تحفة العالم، به كوشش صمد موحد، تهران، ١٣٦٣ش؛ نيز:
Cole, J.R.I., Roots of North Indian Sh / q ism in Iran and Iraq, Delhi, ١٩٨٩;
Das, N., The Architecture of Imambaras, Lucknow, ١٩٩١; EI ٢ ; EWA; Hollister,
J.N., The Shi q a of India, New Delhi, ١٩٧٩; The Imperial Gazetteer of India ,
New Delhi , ١٩٠٧-١٩٠٩ ; Jaffri , H. A. , X Muharram Ceremonies in India n , Ta q
ziyeh, Ritual and Drama in Iran, New York/Tehran, ١٩٧٩; Koch, E., Mughal
Architecture, Munich, ١٩٩١; Llewellyn-Jones, R., A Fatal Friendship, Delhi,
١٩٨٥; Rizvi, A. A., A Socio-Intellectual History of the Isn ? p Ashar / Sh / q /
s in India, Canberra, ١٩٨٦.
يدالله غلامى