دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٠٦٧
| انطاليه جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٠٦٧ |
اَنْطاليه، يا انتاليا، شهري در گوشة شمال غربى خليجى به همين نام
در درياي مديترانه و جنوب آناتولى در تركيه، و مركز استانى به همين نام
كه در دوران فرمانروايى عثمانيان، استان تَكه (تكه ايلى) ناميده مىشد و
قلمرو اميرنشين تكه بود.
استان انطاليه با مساحت ٨١٥ ،٢٠كم٢ از شمال به استانهاي بوردور و اسپارتا (ه
م)، از شمال شرقى به استان قونيه، از شرق به ايچ ايل و از جانب غرب به
مُغله١ محدود است. بلندترين نقطة استان، بيگداغ با ارتفاع ٠٧٠ ،٣متر است
II/٧٥٠) .(YA, آب و هواي آن مديترانهاي، و دماي متوسط سالانة آن ١٨
سانتىگراد است. در سرشماري سال ١٩٩٠م، جمعيت استان ٢١١ ،١٣٢ ،١نفر بود كه
١٩٤ ،٦٠٢نفر آن در مركز استان زندگى مىكردند («آمار...٢»، .(٦
ناحية انطاليه يكى از كهنترين زيستگاههاي انسان در آناتولى بوده است
II/٧٦٤) .(YA, به نوشتة استرابن ٣٢٣) )، VI/٢٢٩, آتالوس فيلادلفوس و به
عبارتى ديگر آتالوس دوم پادشاه برگاما، در سدة ٣قم اين شهر را در ناحية
پامفوليا در كنار دريا بنا نهاد و آن را پايگاه خود قرار داد ، YA) همانجا) و از
اينرو، اين شهر آتاليا ناميده شد (استرابن، همانجا). ياقوت آنجا را شهر بزرگ
بلاد روم ناميده كه انطاليه خواهر انطاكيه دختر روم بن اليقن بن سام بن
نوح آن را بنا نهاد (١/٣٨٨؛ دربارة صورتهاي ديگر نام انطاليه، نك: نعيما،
٦/٤٠٨؛ ، YA همانجا؛ شرفالدين، ٨٤٩).
ناحية انطاليه يا پامفوليا، نخست در قلمرو حكومتهاي برگاما، پس از آن در سدة
١قم در حاكميت روميها قرار گرفت و سپس به دست دزدان دريايى افتاد و بعدها
جزو قلمرو بيزانسيها شد و يكى از مراكز انتشار ديانت مسيح گرديد II/٧٦٩) ؛ YA,
استروگُرسكى، .(١٢٣ با ظهور دين اسلام، به تدريج مقدمات نفوذ مسلمانان در
اين ناحيه فراهم شد. فضل ابن قارن در ٢٤٦ق/٨٦٠م قلعة انطاليه را گشود
(طبري، ٩/٢١٩)، اما تسلط وي بر اين قلعه ديري نپاييد و بار ديگر بيزانسيها بر
آنجا مسلط شدند. با ورود قبايل ترك در سدة ٥ق/١١م به آسياي صغير، انطاليه
به سبب موقعيت ويژة جغرافيايى مورد توجه فرمانروايان ترك قرار گرفت و
چندين بار ميان سلجوقيان و بيزانسيها دست به دست شد (نك: مختصر...، ٨٠، ٨١،
٨٦، ١٢٥، ١٢٨؛ توران، ١١١ -١١٠ ؛ سويم، .(١٢٦
در ٧٦٢ق/١٣٦١م قبرسيها آنجا را تصرف كردند. با ضعف دولت سلجوقيان آسياي صغير
ادارة شهر به دست خاندان بنى حميد افتاد (اوزون چارشيلى، .(٦٢-٦٩ در
٧٩٣ق/١٣٩١م بايزيد اول (ايلدرم) آنجا را تصرف كرد (رفيق، ٦٧). مدتى نيز اين
شهر در محاصرة محمد بيك امير قرامان قرار گرفت (روملو، ١٨٢-١٨٣). سرانجام مراد
دوم در ٨٢٦ق/١٤٢٣م آنجا را از دست قرامانيان درآورد (همانجا) و براي هميشه
ضميمة قلمرو عثمانى ساخت.
ابن بطوطه در سدة ٨ق/١٤م انطاليه را «شهري بسيار زيبا، آباد با باغهاي
وسيع، پرميوه، با چشمههاي آب گوارا» وصف مىكند كه مردمان آن برحسب
مشاغل خود در محلات مخصوص زندگى مىكردند (ص ٢٨٤- ٢٨٥) و پادشاه آن خضر بيك
بن يونس از خاندان حميد بود (همو، ٢٨٧). اوليا چلبى سياح ديگر سدة ١١ق/١٧م
از قلعة آنجا كه داراي ٨٠ برج بود، همچنين مسجد آن به تفصيل بحث مىكند
.(VI/٢٨٥-٢٨٩) ابوالفدا نيز از باغهاي پردرخت و درختان مركبات، قلعه و
لنگرگاه آن ياد مىكند (ص ٣٨١).
امروزه شهر انطاليه بسيار توسعه يافته است و اين شهر و استان با دارابودن
طبيعت زيبا و آثار باستانى فراوان كه به دورههاي قبل و بعد از اسلام مربوط
است و نيز استراحتگاههاي كنار دريا، يكى از مراكز بسيار مهم كشور تركيه از نظر
جلب جهانگرد به شمار مىآيد.
مآخذ: ابن بطوطه، رحلة، بيروت، ١٣٨٤ق/١٩٦٤م؛ ابوالفدا، تقويمالبلدان، به
كوشش رنو و دوسلان، پاريس، ١٨٤٠م؛ رفيق، احمد، «فاتح زماننده تكه ايلى»،
تاريخ عثمانى انجمنى مجموعه سى، استانبول، ١٣٤٠ق، س ١٤، شم ٢(٧٩)؛ روملو،
حسن، احسنالتواريخ، به كوشش عبدالحسين نوايى، تهران، ١٣٤٩ش؛ شرفالدين
على يزدي، ظفرنامه، به كوشش اورنبايوف، تاشكند، ١٩٧٢م؛ طبري، تاريخ؛ مختصر
سلجوقنامة ابن بىبى، به كوشش هوتسما، ليدن، ١٩٠٢م؛ نعيما، مصطفى، تاريخ،
استانبول، ١٢٨٣ق؛ ياقوت، بلدان؛ نيز:
Census of Population ١٩٩٠, State Institute of Statistics, Ankara, ١٩٩١; Evliya ٤
elebi, Seyahatname, Istanbul, ١٩٣٥; Ostrogorsky, G., Bizans devleti tarihi , tr
. F. Isiltan , Ankara , ١٩٨١ ; Sevim , A. and Y . Y O cel, T O rkiye tarihi,
Ankara, ١٩٨٩; Strabo, The Geography, tr. H. L. Jones, London, ١٩٧٠; Turan, O., T
O rkiye sel ٥ uklular o , Ankara, ١٩٨٨; Uzun ٥ ars o l o , I. H., Anadolu
beylikleri, Ankara, ١٩٨٤; YA.
علىاكبر ديانت