دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١٣٥
| اوليا آتا جلد: ١٠ شماره مقاله:٤١٣٥ |
اولياآتا، شهري در تركستان در منطقة سير دريا. اين نام از آرامگاه قراخان
قديس در آن شهر گرفته شده، و در تركى به معناي پدر مقدس است. اولياآتا در
١٩٣٦م/١٣١٥ش به نام يكى از شاعران، قزاق جمبول١ ناميده شد كه مركز
استانى به همين نام در جمهوري قزاقستان است («دائرةالمعارف...٢»، .(I/٥٣٥
در محدودة اولياآتا شهر باستانى طراز (ه م) وجود داشته است. به گفتة بارتولد،
در سدة ٥ق/١١م مردم اين ناحيه به زبانهاي تركى و سغدي سخن مىگفتند ٥٠٧)
.(II(٢)/٤٧٦, وي محل اولياآتا را در فاصلة يانى٣ (طلاس) تا سوران نوشته، و بر
آن است كه قلعة قاچار باشى در محل اولياآتا قرار داشته است ٢٨٢) .(II(٢)/٩٣,
در ١٢٢٥ق/١٨١٠م واحدهاي نظامى روسى مقيم تاشكند، محدودة وسيعى تا اولياآتا
را غارت كردند (همو، .(II(٢)/٣٣٤ در بهار ١٢٨٠/١٨٦٤م دوهنگ يكى از جانب سيبري
و آلاتائو٤ و ديگري از جانب سير دريا عازم تركستان شدند. هنگ نخست در ذيحجة
١٢٨٠ق/ژوئن ١٨٦٤ شهر اولياآتا را تصرف كرد («تاريخ...٥»، ٧٨ .(I/٧٧, اين شهر
پس از تصرف آن توسط نيروهاي روسيه شهرت يافت. از ١٣١٤ق/١٨٩٦م باستان
شناسان در اين منطقه به كاوش پرداختند (بارتولد، .(III/٣٤٠ در ١٩٣٦م و پس از
آن حفاريهايى در منطقة شهرباستانى طراز، از سوي هيأت باستان شناسان روس
صورت گرفت. در اين منطقه سنگهايى از گورهاي تركان به دست آمده كه بر
آنها نام و مشخصات مردة مدفون منعكس است. آرامگاهى در شهر اولياآتا با نام
«كوچوك اوليا» (قديس كوچك) وجود دارد كه كتيبة آن متعلق به ٦٦٠ق/١٢٦٢م
است. اين آرامگاه به الغ - بيلگه اقبال خان تعلق دارد (بارتولد، .(III/٣٤٠
آرامگاه باباجا - حاتم (سدة ٥ق/١١م) و عايشه بىبى (سدة ٦ق/١٢م) در جوار
اين شهر قرار دارد («دائرةالمعارف»، همانجا).
مآخذ:
,W.W., Sochineniya, Moscow,١٩٦٤-١٩٦٥; Istoriya Uzbeksko o SSR, Tashkent, ١٩٥٦;
Kratkaya geograficheskaya entsiklopediya, Moscow, ١٩٦٠.
عنايتالله رضا