دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٠٦١
| انصنا جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٠٦١ |
اَنْصِنا، نام شهري كهن در كرانة خاوري رودنيل كه اكنون تنها
ويرانههايى از آن برجاي مانده است. رمزي بناي شهر را در ١٣٠م دانسته است
(١/١٣٢)، اما قدمت شهر بيش از اين به نظر مىرسد، زيرا بيشتر منابع، ساحران
فرعون را كه براي مقابله با حضرت موسى(ع) برانگيخته شده بودند، از اين
شهر مىدانند (يعقوبى، ٣٣١؛ ادريسى، ١/١٢٤). ابوعبيد بكري از ناحيه و شهر انصنا
نام برده، اما گفته است كه بخش اعظم آن اكنون ويران است (
معجم...،١/٩٩، المسالك...، ٢/٦١٠، ٦١٧).
در سدة ٦ق اين شهر آباد بوده، و ادريسى آن را شهري باستانى با باغها و
نزهتگاههاي فراوان و زيبا و پرنعمت توصيف كرده است (همانجا). ياقوت آن را
در اقليم سوم قرار داده، و از دو تن از شخصيتهاي علمى منسوب به آن نام
برده است (١/٣٨١). حدود دو سده پس از آن قلقشندي (٣/٣٧٨) و ديگران از آن
به عنوان شهري ويران ياد كردهاند. اين شهر بارويى عظيم داشته كه بنا به
گزارش مقريزي توسط سپاهيان صلاحالدين ايوبى (٥٣٢ -٥٨٩ق) ويران شده است
(١/٢٠٤). گفتنى است شهرت انصنا ميان مسلمانان بيشتر به اين دليل است كه
مارية قبطيه، «سُرية» حضرت پيامبر(ص) و مادر ابراهيم فرزند متوفاي ايشان
منسوب به توابع انصنا بوده است (ابن هشام، ١/٧؛ ابن عبدالحكم، ٤٨).
مآخذ: ابن عبدالحكم، عبدالرحمان، فتوح مصر و اخبارها، قاهره، ١٤١١ق/ ١٩٩١م؛
ابن هشام، عبدالملك، السيرة النبوية، به كوشش مصطفى سقا و ديگران، قاهره،
١٣٥٥ق/١٩٣٦م؛ ابوعبيد بكري، عبدالله، المسالك و الممالك، به كوشش وان لون
و فره، تونس، ١٩٩٢م؛ همو، معجم ما استعجم، به كوشش مصطفى سقا، بيروت،
١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ ادريسى، محمد، نزهة المشتاق، بيروت، ١٤٠٩ق/١٩٨٩م؛ رمزي، محمد،
القاموس الجغرافى، قاهره، ١٩٥٣-١٩٥٤م؛ قلقشندي، احمد، صبح الاعشى، قاهره،
١٣٨٣ق/١٩٦٣م؛ مقريزي، احمد، الخطط، بيروت، دارصادر؛ ياقوت، بلدان؛ يعقوبى،
احمد، البلدان، ليدن، ١٨٩١م. مرادعلى واعظى