دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٢٢٤
| اينگوش جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٢٢٤ |
اينْگوش، جمهوري خودمختار، شامل سرزمينى در غرب جمهوري چِچِن و شمال
جمهوري خودمختار اوستياي شمالى. جمهوري اينگوش تابع فدراسيون روسيه است.
اينگوشها خود را گالگاي (قالقاي) مىنامند كه نام عمدهترين قبيله از قبايل
اينگوش است (كالويف، ؛ I/٣٧٥ آكينر، .(١٩٧ اينان از اقوام بومى قفقازند و
صدها سال است كه در اين سرزمين زندگى مىكنند و در يك اثر جغرافيايى ارمنى
سدة ١ق/٧م از آنها به عنوان يكى از قبايل شمال قفقاز ياد شده است
(همانجاها).
اينگوشها كه زيستگاه اصليشان كوهستانها بود، امروزه در دامنة كوهها، جلگهها و
گذرگاههاي مركزي رشته كوههاي بزرگ قفقاز، زندگى مىكنند. نام اينگوش از
نام روستاي انگوش گرفته شده است. اين نام نخستين بار در سدة ١٨م از سوي
اقوام قبارطه (كاباردا) به كار رفته، و سپس در مآخذ روسى كاربرد يافته است
(كالويف، همانجا؛ X/١٨١ , ٣ .(BSE
آغاز نقل مكان اينگوشها از مناطق كوهستانى به مناطق جلگهاي را در سدههاي
١٠-١١ق/١٦-١٧م دانستهاند كه به ويژه در سالهاي ١٨٣٠- ١٨٦٠م شدت گرفت و در
نيمة دوم سدة ١٩م اكثر مردم اينگوش به اراضى جلگهاي نقل مكان كرده بودند
(همان، نيز آكينر، همانجاها). در دورة تزارهاي روسيه بخش بزرگى از اراضى
اينگوش، به ويژه نواحى كوهستانى از تصرف اينگوشها خارج شد و به تصرف روسها
درآمد. در ١٩٢٠م حكومت شوروي در اينگوش استقرار يافت. متعاقب آن در ژانوية
١٩٢١ اين سرزمين به صورت بخشى از جمهوري خودمختار گورسكايا (كوهستانى) در
آمد ( كشورها...، ٢٣٤؛ آكينر، همانجا).
در ١٩٣٦م/١٣١٥ش اينگوشها و چچنها جمهوري خودمختار چچن - اينگوش را با مساحتى
در حدود ٣٠٠ ،١٩كم٢ در دو سوي رود تِرِك در شمال قفقاز تشكيل دادند كه مركز
آن شهر گروزنى بود XXIV/٥٠٧) , ٣ ؛ BSEقس: آكينر، .(١٩٧-١٩٨ در سالهاي ١٩٤٣ و
١٩٤٤م همة مردم چچن - اينگوش به اتهام همكاري با ارتش آلمان به آسياي
مركزي و قزاقستان تبعيد شدند و در ١٩٤٦م جمهوري خودمختار چچن - اينگوش منحل
شد (همو، ١٩٨ ؛ كشورها، همانجا؛ ابوالحسن شيرازي، ٢٢٢، نيز حاشية ٣٩؛ قس: X/١٨١
, ٣ )، BSEاما در ١٩٥٧م/١٣٣٥ش به اينگوشها و چچنها اجازه داده شد تا به
سرزمين خود بازگردند و بار ديگر جمهوري خودمختار پيشين را احيا كنند (همانجا).
در دسامبر ١٩٩٢ طبق اصلاحية قانونى، جمهوري چچن - اينگوش به صورت دو جمهوري
مجزا درآمد و شهر نازران به عنوان مركز جمهوري اينگوش برگزيده شد ( كشورها،
همانجا). پس از جدايى اينگوش از چچن، جمعيت آن به نحو چشمگيري افزايش
يافت و در ١٩٩٣م/١٣٧٢ش به ٧٠٠ ،٣٠٨نفر رسيد («بانك اطلاعات...١»، «٢ /٢ »)؛
ولى از آن پس رو به كاستى نهاد و در ١٩٩٨م/١٣٧٧ش به حدود ٢٩٩ هزار نفر
تقليل يافت. شمار كسانى را كه در ١٩٧٩م به زبان اينگوشى سخن مىگفتهاند،
١٨٦ هزار نفر نوشتهاند (همان، «١ /١ »؛ «فرهنگ...١»، .(٤٨٨
زبان اينگوشى به گروه زبانهاي كاخ٢ (ويناخ) تعلق دارد كه شاخهاي از
زبانهاي قفقازي است و به زبان چچنى بسيار نزديك است و مردم چچن و
اينگوش، زبانهاي يكديگر را مىفهمند. بسياري از واژههاي روسى، عربى، فارسى
و تركى، وام واژههاي زبان اينگوشى را تشكيل مىدهند (كالويف ؛ I/٣٧٥ ٣ ،
BSEهمانجا؛ آكينر، .(٢٠٠-٢٠١
اينگوشها مسلمان و پيرو مذهب حنفى هستند (همو، ٢٠١ ؛ كالويف، .(I/٣٨٧ اسلام از
سرزمين چچن به منطقة اينگوش راه يافت و در نيمة نخست سدة ١٩م به صورت
دين رسمى درآمد. برپاية آثاري كه از گذشته برجا مانده (از جمله بقاياي
بناي كليسا و صليبهاي به دست آمده)، معلوم شده است كه اينگوشها در
سدههاي ١١ و ١٢ق/١٧ و ١٨م پيرو آيين مسيح بودهاند (همانجا).
مآخذ: ابوالحسن شيرازي، حبيبالله، مليتهاي آسياي ميانه، تهران، ١٣٧٠ش؛
كشورهاي مستقل مشترك المنافع و جمهوريهاي بالتيك، تهران، ١٣٧٤ش؛ نيز:
, Sh., Islamic Peoples of the Soviet Union, London, ١٩٨٦; BSE ٣ ; Foreign
Investment Promotion Center (FIPC), Ingush Republic, Ministry of Economy of the
Russian Federation, ١٩٩٨; Kaloiev, V. A., X Ingushi n , Narody Kavkaza, Moscow,
١٩٦٠; Sovetski o entsiklopedicheski o slovar', Moscow, ١٩٨٧.
عنايتالله رضا