دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١٦٤
| اياس بن معاويه جلد: ١٠ شماره مقاله:٤١٦٤ |
اِياسِ بْنِ مُعاويه، ابو واثله (د ١٢٢ق/٧٤٠م)، قاضى و محدث مشهور
بصره. وي از تيرة بنى مُزَن از قبيلة مُضَري بنى خزيمه بود. نياي او، اياس
بن هلال را از صحابه، و پدرش معاوية بن قره را از بزرگان بصره به شمار
آوردهاند (بلاذري، ١١/٣٣٧؛ ابن قتيبه، ٤٦٧؛ مزي، ٣/٤٠٧).
وي نخستين سالهاي زندگى را با سماع حديث آغاز كرد و از پدرش و نيز انس بن
مالك و سعيد بن مسيّب حديث شنيد (بخاري، ١(١)/ ٣٩٨) و كسانى چون محمد بن
عجلان، شعبة بن حجاج و حماد بن سلمه از وي استماع حديث كردند (نك: مزي،
٣/٤٠٧- ٤٠٨). منابع وي را ثقه دانستهاند (نك: ابن سعد، ٧/٢٣٤؛ ابن حبان،
٤/٣٥).
اياس در دورة خلافت عمر بن عبدالعزيز (٩٩-١٠١ق) به مقام قضا دست يافت، اما
در اين منصب چندان پايدار نماند (خليفه، ٢/٤٦٧؛ طبري، ٦/٥٥٤؛ ذهبى، ٤٥).
اندكى بعد، در زمان ولايت ابن هبيره (ه م) بر عراق منصب حسبه بر واسط را
پذيرفت (بلاذري، ١١/٣٣٨) و احتمالاً تا پايان زندگى، بر اين منصب ماند (همو،
١١/٣٤٦).
مآخذ: ابن حبان، محمد، الثقات، حيدرآباد دكن، ١٣٩٨ق/١٩٧٨م؛ ابن سعد، محمد،
الطبقات الكبري، بيروت، دارصادر؛ ابن قتيبه، عبدالله، المعارف، بهكوشش
ثروت عكاشه، قاهره، ١٩٦٠م؛ بخاري، محمد، التاريخ الكبير، حيدرآباد دكن،
١٤٠٢ق/ ١٩٨٢م؛بلاذري،احمد، انسابالاشراف، بهكوششسهيل زكار و رياض زركلى،
بيروت، ١٤١٧ق/١٩٩٦م؛ خليفة بن خياط، تاريخ، بهكوشش سهيل زكار، دمشق،
١٩٦٨م؛ ذهبى، محمد، تاريخ الاسلام، حوادث ١٢١-١٤٠ق، به كوشش عمر عبدالسلام
تدمري، بيروت، ١٤٠٨ق/١٩٨٨م؛ طبري، تاريخ؛ مزي، يوسف، تهذيب الكمال،
بهكوشش بشار عواد معروف، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م.
حسن يوسفىاشكوري