دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١١٦
| اوريسه جلد: ١٠ شماره مقاله:٤١١٦ |
اوريسه، از ايالات مهم جمهوري هند واقع در شرق آن كشور كه از جنوب
شرق به خليج بنگال، از جنوب به آندرا پرادش، از غرب به ماديا پرادش، از
شمال شرق به بنگال غربى و از شمال به بيهار محدود است. وسعت آن حدود ٧٠٧
،١٥٥كم٢، و جمعيت آن در ١٩٨١م/ ١٣٦٠ش حدود ٢٧١ ،٣٧٠،٢٦نفر بوده است (
بريتانيكا، ١٩٨٦م، ميكرو، .(VIII/١٠٠٠-١٠٠١
از لحاظ اداري، ايالت بيهار اكنون به اوريسه پيوسته است. زبان اكثر مردم
آن ارويايى است، به استثناي برخى از مردم بومى آن كه به زبان موندايى
تكلم مىكنند. طبق سرشماري سال ١٩٣١م/١٣١٠ش در هند نزديك به ٤٦٣ ،١٢٤نفر در
ايالات بيهار و اوريسه پيرو دين اسلام بودهاند VI/٩٩٨) , ١ EI).
از رشته كوههاي قابل توجه اوريسه مهندراگيري با ارتفاع ٥٠١ ،١متر و
مالياگيري با ارتفاع ١٨٤ ،١متر است. اوريسه در منطقهاي گرم واقع شده كه
بادهاي موسمى و بارانزا بر آن مىوزند. متوسط ريزش باران سالانه در حدود ٥٠٠
،١ميلىمتر است. ٩٠% جمعيت اوريسه را هندوها تشكيل مىدهند كه بيشتر آنان در
روستاها هستند و فقط ١٢% از مردم در شهرها زندگى مىكنند. مركز اوريسه شهر
بهوبانسوار است. حدود ٨٠% از اهالى روستاها به كار كشاورزي، و ١٥% به كارهاي
ديگر اشتغال دارند. غلات و محصولات اصلى اوريسه عبارتند از: برنج، دانههاي
روغنى، كنف هندي، نيشكر و نارگيل. از ميزان قابل ملاحظة محصولات سنگ معدن،
آهن، كرم، منگنز، زغالسنگ، سنگ آهك، دلميت، سرب سياه و بوكسيت آن
مىتوان ياد كرد. كارخانههاي فولاد و توليد كود در رائوركلا، منگنز در جودا و
رايا گادا، و سيمان در راج گانگپور در خور توجه است. كاغذ، كود، منسوجات، شكر،
كلر، كربنات سديم، شيشه و سراميك از محصولات اوريسه است. در شهر اوريسه
آثار هنري هندي از سنگ و چوب ساخته مىشود. ٥ دانشگاه و ١٠٠ مدرسه نيز در
اين شهر وجود دارد ( بريتانيكا، همانجا).
طى قرون و اعصار گذشته سرزمينى كه اكنون اوريسه ناميده مىشود، نامهاي
متفاوتى چون اُتكالا، كالينگا و اُدرا دشا داشته است كه اغلب با ويژگيهاي
قومى در ارتباط بودهاند. كالينگا در زمان بودا داراي حكومتى مقتدر بود. در
قرن ٣قم نيز يكى از پيكارهاي آشوكاي نامآور در آنجا به وقوع پيوست. آشوكا
در نهمين سال پادشاهى خود براي فتح كالينگا از ايالات اوريسه گذشت. در
نخستين سدههاي ميلادي كالينگا يك قدرت دريايى شد. دوران طلايى كالينگا در
زمان خاندان كانگا از ١٠٧٨ تا ١٢٦٤م بوده است. در قرون ٧ و ٨ق/١٣ و ١٤م كه
مسلمانان بر هند مسلط بودند، اين منطقه به صورت پايگاهى مستقل براي تجمع
هندوها و مراكز دانش و فلسفه و هنر و معماري هندو باقى ماند (تامس، ٤٤٧ -٤٤٦ ؛
بريتانيكا، ١٩٧٨م، ماكرو، ، XIII/٧٣٩ ١٩٨٦م، ميكرو، .(VIII/١٠٠٠ سنگ نوشتههاي
روي ديوارة غارهاي تپة اوداياگيري در اوريسه از اين نظر قابل توجه است
(راپسن، .(٤٨١
در پاييز ١٣٦٠م فيروز شاه سوم از تغلق شاهيان به اوريسه لشكر كشيد و راجة
اوريسه را از آنجا راند (هيگ، .(١٧٨ نظامالدين احمد از سلسة نظام شاهيان
دكن، با لشكركشى به اوريسه كسب اعتبار كرد و بتكدههاي آنجا را ويران ساخت
(همو، .(٢٥٤-٢٥٥ در ٨٣٨ق/١٤٣٥م احمد اول بهمنى به شمال اوريسه دست يافت و
آنجا را به سرزمين وارنگال ملحق كرد (ايانگر، .(٤٩١ در ٩٧٦ق/١٥٦٨م حكمرانان
افغانى بنگال بر اوريسه مسلط شدند. سپس اوريسه بخشى از امپراتوري مغول شد.
با زوال امپراتوري مغولان، بخش عمدة اوريسه به دست مراتههها افتاد و در
١١٧٠ق/١٧٥٧م بخشى از آن تحت نفوذ بريتانيا درآمد. سرانجام در ١٢١٨ق/١٨٠٣م
تمامى سرزمين اوريسه تابع حكومت بريتانيا شد ( بريتانيكا، همانجاها).
در طى سالهاي ١٨٦٦-١٨٦٧م به سبب خشكسالى در هند، اوريسه دچار قحطى شديد شد
و از خارج نيز مواد غذايى به آنجا نمىرسيد؛ در نتيجه اوريسه كاملاً به
كمپانيهاي انگليسى وابسته شد (لاوت، .(٢٩٨
جمعيت اوريسه تركيبى از نژاد مغولى، موندايى، دراويدي يا بنگالى است. با
تسلط بريتانياييها بر اوريسه آداب و رسوم مردم رنگ غربى گرفت. در جريان
اين تأثيرپذيري فرهنگى زبان مهارشترا (مراتههايها) نيز از ميان رفت (بارنت،
.(٥٣٨
مآخذ:
Ayyangar, K., X Hindu States in Southern India, A. D. ١٠٠٠-١٥٦٥ n , The
Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٧, vol. III; Barentt, L. D., X The
Early History of Southern India n , ibid, vol. I; Britannica; EI ١ ; Haig, W., X
The Reign of F / r = z Tughluq... n , The Cambridge History of India, New Delhi,
١٩٨٧, vol. III; Lovett, H. V. X The Development of Famine Policy n , ibid, vol.
VI; Rapson, E. J., X Indian Native States after the Period of the Maurya Empire
n , ibid, vol. I; Thomas, F. W., X A ٥ oka, The Imperial Patron of Buddhism n ,
ibid.
پروانه محمدي