دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١٠٦
| اورخان جلد: ١٠ شماره مقاله:٤١٠٦ |
اورْخان (٦٨٠ -٧٦١ق/١٢٨١-١٣٦٠م)، پسربزرگ عثمانغازي مؤسس سلسلة عثمانى،
دومين فرمانروا از اين خاندان. برخى از پژوهشگران او را بنيانگذار حقيقى
امپراتوري عثمانى به شمار آوردهاند (اينالجيك، .(٥٥ وي در زمان حيات پدر و
از همان دوران نوجوانى در ادارة امور كشوري و لشكري مشاركت مىكرد؛ چنانكه
با تصرف نواحى و شهرهايى همچون قرهجه حصار، بورسه، ازنيق و ازميت، قلمرو
حكومت عثمانى را گسترش داد (عاشق پاشازاده، ٢٤-٢٦؛ كمال پاشازاده،
١/١٦٩-١٧٠؛ لطفىپاشا، ٢٦- ٢٨؛ اوزون چارشيلى، «تاريخ...١»، .(I/١١٧-١٢٢
پس از درگذشت عثمان غازي، اورخان ادارة دولت نوپاي عثمانى را برعهده گرفت
و بورسه را به پايتختى برگزيد (اوزون چارشيلى، همان، و سپس در ادامة سياست
توسعة ارضى، ولايت قرهسى (غرب آناتولى) را تصرف كرد (همو، «اميرنشينها...٢»،
١٠١ ؛ عاشق پاشازاده، ٤٤- ٤٥، ٤٩) و به اينترتيب، بخش بزرگى از آناتولى
تحت حاكميت اين خاندان درآمد. در زمان فرمانروايى اورخان تركها پيروزمندانه
از تنگة داردانل گذشته، ناحية تراكيه و شبه جزيرة گليبولى را به تصرف خويش
درآوردند (هامر پورگشتال، ١/١٣٥؛ جودت، ١/٣٤؛ اُستروگُرسكى، ٤٨٨ ؛ سويم، و به
اين ترتيب است كه نخستين پايگاه تركها براي پيشروي در اروپا - شبه جزيرة
بالكان - به دست آمد.
اورخان عنوان سلطان را براي خود برگزيد (اينالجيك، همانجا) و در زمان او
سازمانهاي دولتى از جمله «ديوان همايون» تشكيل شد (اوزون چارشيلى،
«تشكيلات...١»، .(١ سپاه ينى چري را او پديد آورد و نخستين سكة عثمانى در
زمان او و به نام وي ضرب گرديد (ادهم، ١/٢-٤؛ صولاقزاده، ١٩؛ اوزون
چارشيلى، «اورخان غازي...٢»، .(٢٠٨-٢٠٩ همچنين هستة اولية مدارس عثمانى در
زمان او پىريزي شد («سجل...٣»، و بناي مسجد بورسه (سعدالدين، ١/٤٦-٤٧) و
تأسيس كتابخانه در همانجا (اينالجيك، و برخى آثار معماري شامل مدرسه و مسجد
در شهرهاي مختلف از يادگارهاي دوران فرمانروايى اوست. اورخان در بورسه
درگذشت و در كنار آرامگاه پدرش به خاك سپردهشد (صولاقزاده، ٢٧؛
اوزونچارشيلى، «تاريخ»، .(I/١١٨
مآخذ: ادهم، خليل، مسكوكات عثمانيه، قسطنطنيه، ١٣٣٤ق؛ جودت، احمد، تاريخ،
استانبول، ١٣٠٩ق؛ سعدالدين، محمد، تاج التواريخ، استانبول، ١٢٧٩ق؛
صولاقزاده، محمد، تاريخ، استانبول، ١٢٩٧ق؛ عاشق پاشازاده، درويش احمد،
تاريخ، استانبول، ١٣٣٢ق؛ كمال پاشازاده (نك: مل، ابن كمال)؛ لطفى پاشا،
تواريخ آل عثمان، استانبول، ١٣٤١ق؛ هامر پورگشتال، ي.، تاريخ امپراطوري
عثمانى، ترجمة زكى علىآبادي، به كوشش جمشيد كيانفر، تهران، ١٣٦٧ش؛ نيز:
i Kemal, Tev @ rih - i " l - i Osman, Ankara, ١٩٧٠; Inalcik, M. H., The Ottoman
Empire, tr., N. Itzkowitz and C. Imber, London, ١٩٧٣; Ostrogorsky, G., Bizans
devleti tarihi, tr. F. Is o ltan, Ankara, ١٩٨١; Ser'iye sicilleri, Istanbul,
١٩٨٨; Sevim, A. and Y. Y O cel, T O rkiye Tarihi, Ankara, ١٩٨٠; Uzun ٥ ars o l o
, I. H., Anadolu beylikleri, Ankara, ١٩٨٤; id, X Gazi Orhan Begin h O k O mdar
oldugu tarih ve ilk sikkesi n , Belleten, Ankara,١٩٤٥, vol.IX,no.٣٤;id, Osmanl o
devletinin merkez ve bahriye teskil @ t o , Ankara, ١٩٨٤; id, Osmanl o tarihi,
Ankara, ١٩٨٢.
علىاكبر ديانت