دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٠٩٦
| اوجى نطنزي جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٠٩٦ |
اوجىِ نَطَنْزي، اديب و شاعر نيمة نخست سدة ١١ق/١٧م. وي در نطنز زاده
شد (آذر، ١٧٣؛ ابن يوسف، ٣/٢٣٤). گويند جوانى خود را به مىخوارگى گذرانيد،
اما سرانجام توبه كرد و در قصيدهاي ندامت خويش را ابراز داشت (آرزو، ١٧٨؛
نصرآبادي، ٢٤٩).
گويا آوازة هرات و دستگاه حسن خان شاملو، بيگلر بيگى خراسان، سبب شد كه
اوجى جلاي وطن كند و به بارگاه او درآيد (آزاد، ٢/٥٨؛ صفا، ٥(٢)/١١٤٤؛ نيز نك:
اوجى، ١٢٨، بيت ١٢).
اوجى پس از چندي در سلك شاعران دربار شاه صفى درآمد. از قصيدهاي كه
دربارة پيروزي شاه صفى بر «روم نژادان ايروان» سروده (ص ٩، بيت ٦)،
برمىآيد كه وي تا ١٠٤٥ق - تصرف ايروان (بيانى، ٣٤٦) - در خدمت شاه صفى
به سر برده است.
ابن يوسف شيرازي تاريخ درگذشت اوجى را ١٠٥٠ق/١٦٤٠م دانسته است (همانجا؛
نيز نك: ريو، .(II/٦٨٢
سبك اوجى چون ديگر شاعران آن عصر، هندي است. با آنكه وي را نمىتوان در
رديف بيدل و صائب برشمرد، اما از سرايندگان توانمند اين سبك بود و چيرهدستى
خاصى در سرودن مضامين تازه و به كارگيري صور خيال داشت. صائب به استقبال
شعر او رفته، و او نيز به تتبع از صائب شعري سروده است (آزاد، ٢/٥٧ - ٥٨؛
صديق حسن، ٢٨).
نصرآبادي ديوان وي را در حدود ١٠ هزار بيت دانسته است (ص ٢٤٩)، اما از
مجموعة اشعار او تنها ٣ هزار بيت، برجاي مانده كه دستنوشتههايى از آن در
كتابخانههاي مختلف موجود است (نك: ابن يوسف، ٣/٢٣٣-٢٣٤؛ ديباجى، ١/٢١٤؛ ريو،
همانجا).
مآخذ: آذر بيگدلى، لطفعلى، آتشكده، به كوشش جعفر شهيدي، تهران، ١٣٣٧ش؛
آرزو، على، مجمع النفائس، تهران، ١٣٥٦ش؛ آزاد بلگرامى، ميرغلامعلى، مآثر
الكرام، به كوشش عبدالله خان، پنجاب، ١٩١٣م؛ ابن يوسف شيرازي، فهرست
كتابخانة مجلس شوراي ملى، تهران، ١٣١٨-١٣٢١ش؛ اوجى نطنزي، ديوان، نسخة
عكسى موجود در كتابخانة مركز؛ بيانى، خانبابا، تاريخ نظامى ايران، تهران،
١٣٥٣ش؛ ديباجى، ابراهيم، فهرست نسخههاي خطى كتابخانة نوربخش، تهران،
١٣٥٢ش؛ صديق حسن خان، محمد، شمع انجمن، به كوشش محمد عبدالحميد، ١٢٩٣ق؛
صفا، ذبيحالله، تاريخ ادبيات در ايران، تهران، ١٣٦٤ش؛ نصرآبادي، محمدطاهر،
تذكره، تهران، ١٣١٧ش؛ نيز:
Rieu, Ch., Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum, London,
١٩٦٦.
ايرانناز كاشيان