دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٠٨١
| انور شيرازي جلد: ١٠ شماره مقاله:٤٠٨١ |
اَنْوَرِ شيرازي، ابراهيم خان (١١٨٢-١٢١٦ق/١٧٦٨-١٨٠١م)، كوچكترين
فرزند كريمخان زند، از شاعران اواخر زنديه و اوايل قاجاريه. هدايت (١/٩) و
به تبع او برخى از منابع متأخر نام او را محمد ابراهيمخان ذكر كردهاند
(ديوان بيگى، ١/١٩٤؛ خوب نظر، ٤). مادرش دختر محمدخان كلهر بود (همو، ٦؛ مدرس
رضوي، ٤٥٩). ابراهيم پس از مرگ پدر (١١٩٣ق) و نيز نابسامانى حكومت زنديه،
به دستور عليمرادخان زند در ١١ سالگى همراه با ساير برادرانش نابينا شد
(نامى، ٢٤٣؛ اختر، ١/٢٤؛ محمود ميرزا، ١/١٤٩-١٥٠؛ مفتون، ١/١٧١؛ قس: هلاكو، ١٤).
انور پس از تسلط قاجار، به فرمان آقامحمدخان از شيراز به ساري (مفتون،
همانجا)، يا به گفتة اختر (همانجا) به استراباد فرستاده شد. وي در زمان
فتحعلى شاه به قصد زيارت عتبات عاليات به عراق سفر كرد (همو، ١/٢٤- ٢٥)؛ در
بازگشت چندي در نهاوند اقامت گزيد و همانجا درگذشت (همو، ١/٢٥؛ مفتون، همانجا؛
نواب، ٤٣٥).
اختر كه با ابراهيم خان در شيراز ديداري داشته، از استعداد و اشتياق او نسبت
به شعر و شاعري سخن گفته، و صفات نيكوي او را بر شمرده است (نيز نك: نواب،
همانجا). راوي بايندري نيز در ١٢١٤ق در ساري با وي ديدار داشته، و ظاهراً
اشعار وي را تصحيح مى كرده است (ص ٤٩٤).
اشعار او در قالب قصيده و غزل و گاه دو بيتى موزون است (محمودميرزا، ١/١٥٠).
به گفتة اختر، وي ديوانى در حدود ٤ هزار بيت داشته (١/٢٥؛ نيز نك: نواب،
همانجا) كه ابياتى از آن به طور پراكنده در تذكرهها و منابع آمده است
(براي اشعار او، نك: راوي، ٤٩٤-٤٩٦؛ اختر، محمودميرزا، مفتون، همانجاها؛ هدايت،
١/٩؛ ديوان بيگى، ١/١٩٤- ١٩٥).
مآخذ: اختر، احمد، تذكره، به كوشش عبدالرسول خيامپور، تبريز، ١٣٤٣ش؛ خوبنظر،
حسن، جانشينان كريمخان زند، فرايبورگ، ١٩٧٤م؛ ديوان بيگى شيرازي، احمد،
حديقة الشعراء، به كوشش عبدالحسين نوايى، تهران، ١٣٦٤ش؛ راوي بايندري،
محمد، انجمن خاقان، نسخة عكسى موجود در كتابخانة مركز؛ محمودميرزا قاجار، سفينة
المحمود، به كوشش عبدالرسول خيامپور، تبريز، ١٣٤٦ش؛ مدرس رضوي، محمدتقى،
تعليقات بر مجمل التواريخ ابوالحسن گلستانه، تهران، ١٣٤٤ش؛ مفتون دنبلى،
عبدالرزاق، نگارستان دارا، به كوشش عبدالرسول خيامپور، تبريز، ١٣٤٣ش؛ نامى
اصفهانى، محمدصادق، تاريخ گيتىگشا، به كوشش سعيد نفيسى، تهران، ١٣١٧ش؛
نواب شيرازي، علىاكبر، تذكرة دلگشا، به كوشش منصور رستگار فسايى، شيراز،
انتشارات نويد؛ هدايت، رضاقلى، مجمع الفصحا، به كوشش مظاهر مصفا، تهران،
١٣٣٦ش؛ هلاكو قاجار، احمد، مصطبة خراب، به كوشش عبدالرسول خيامپور، تبريز،
١٣٤٤ش. فاطمه رادمنش