دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٩٩١
| امير كلا جلد: ١٠ شماره مقاله:٣٩٩١ |
اَميرْ كَلا، شهر كوچكى از توابع شهرستان بابل واقع در استان
مازندران. اين شهر در شمال شهر بابل و در ٤٣ كيلومتري غرب ساري بر سر راه
اصلى بابل به بابلسر قرار گرفته است ( فرهنگ جغرافيايى ايران، ٣/٢٦؛
آمارنامه، ١٣٧٢ش، ٧١).
امير كلا در ٥٢ و ٤٠ طول شرقى و ٣٦ و ٣٦ عرض شمالى در دشت پازوار واقع است و
از سطح دريا ٩ متر پايينتر قرار دارد (پاپلى، ٦٩؛ فرهنگ جغرافيايى آباديها...،
٢٨/٥٤). آب و هواي آن معتدل و مرطوب است ( فرهنگ جغرافيايى ايران،
همانجا). رودخانة بابل در غرب اين شهر جريان دارد ( شناسنامه...، ٤/١١).
نام امير كلا احتمالاً به امير پازواري (ه م) از شعراي نامدار مازندران
منسوب است و بنابر قولى مدفن او نيز در همين جاست (شايان، ١/٢٦٩). امير كلا
در اواسط دورة قاجاريه قريهاي آباد، و داراي زمينهاي حاصلخيز و پر محصول بود
و درختان گردو، مركبات و گلهاي ابريشم بر همه جاي اين آبادي سايه انداخته
بود (اورسل، ٣٢٦). بيشتر جهانگردان در سفر به مناطق ساحلى شمال ايران كه در
اين دوره از امير كلا عبور كردهاند، مىنويسند كه اين قرية بزرگ و آباد نيم
فرسنگ طول دارد، از توابع بارفروش (بابل) به شمار مىآيد و در اختيار
شيخالاسلام آن شهر است. در اين قريه خانههاي سفالپوش به رنگ سبز،
راسته بازار با دكانهاي بسيار، چند تكيه و مسجد، حمام قديمى و ميدان بزرگ
وجود دارد و از مراكز مهم كشت باقلا، كدو و كنف بهشمار مىرود (نامى، ١١٦؛
اعتمادالسلطنه، ١/٢٦١-٢٦٢؛ مكنزي، ٨٦؛ اورسل، همانجا).
شهرداري اميركلا در ١٣٣٢ش تأسيس شد و هماكنون اين شهر داراي ١٣ محله به
نامهاي بندركلا، چهلستون، دباغ محله، چوپان محله، جده خانهسر، ماهى كلاي
اول، حاج كلاي رودبار، گاوزن كلا، درزي كلا، ديوكلا، ملامحله، شهابدين كلا و
لكدان است ( فرهنگ جغرافيايى آباديها، همانجا).
جمعيت اميركلا مطابق سرشماري سال ١٣٧٠ش، ٥٩٥ ،٢٠نفر شامل ٤٩٨ ،١٠مرد و ٠٩٧
،١٠زن بود كه از ٣٣٠ ،٤ خانوار تشكيل مىشد. اين جمعيت نسبت به سال ١٣٦٥ش
٤/٢% افزايش را نشان مىدهد ( آمارنامه، ١٣٧١ش، ٧٢، ٨٦). جمعيت رو به افزايش
امير كلا در ١٣٧١ش، ٠٨٩ ،٢١نفر بوده است (همان، ٧٢).
مطابق سرشماري سال ١٣٦٥ش بيش از ٩/٢% از جمعيت اميركلا در سن كمتر از يك
ساله بودند و ٧/٦٨% جمعيت ٦ ساله به بالا باسواد بودند كه اين نسبت در بين
مردان ٨/٧٣% و براي زنان ٦/٦٣% بوده است. ٣٦% از كل جمعيت ١٠ ساله به بالا
در اين شهر (٦٧٢ ،٤ نفر) به ترتيب در بخش كشاورزي، دامپروري، شكار، جنگلداري
و ماهىگيري (مجموعاً ٦/١٥%)، صنعت (٦/١٦%)، گروه عمدة ساختمان (٩/٧%) و بقيه
در ديگر گروهها اشتغال داشتند ( سرشماري...، ١٨). آب كشاورزي براي زمينهاي
اين شهر از رودخانة بابل و چاه تأمين و مىشود. مهمترين محصولات كشاورزي
امير كلا پنبه، صيفى، غلات، سبزيجات و حبوبات است ( فرهنگ جغرافيايى
ايران، همانجا).
هفته بازار كه از گذشتههاي دور همواره در اين محل برپا مىشد، هنوز هم در
روزهاي جمعه متداول است (همانجا).
طبق آمار سال ١٣٦٥ش، ١/٩٩% خانوارهاي معمولى ساكن اين شهر از برق، ٥/٧٩% از
آب لولهكشى و ٣/٧% از تلفن استفاده مىكردند. سوخت عمدة مصرفى خانوار
(٧/٩٧%) براي پخت و پز، گاز (مايع) و براي ايجاد گرما (٧/٥٤% خانوارها) نفت
سفيد بوده است( سرشماري، ١٩). مردم اين شهر مسلمان و شيعهاند و با گويش
مازندرانى تكلم مىكنند ( فرهنگ جغرافيايى ايران، همانجا).
از آثار تاريخى اين شهر يك مسجد، حمام قديمى و تكيهاي را مىتوان نام برد
(ستوده، ٢٥٨).
مآخذ: آمارنامة استان مازندران (١٣٧١ش)، سازمان برنامه و بودجة استان
مازندران، تهران، ١٣٧٢ش؛ همان (١٣٧٢ش)، ١٣٧٤ش؛ اعتمادالسلطنه، محمد حسن،
مرآة البلدان، بهكوشش عبدالحسين نوايى و هاشم محدث، تهران، ١٣٦٤ش؛ اورسل،
ارنست، سفرنامه، ترجمة علىاصغر سعيدي، تهران، ١٣٥٣ش؛ پاپلى يزدي،
محمدحسين، فرهنگ آباديها و مكانهاي مذهبى كشور، مشهد، ١٣٦٧ش؛ ستوده، منوچهر،
از آستارا تا استارباد، تهران ١٣٦٦ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن (١٣٦٥ش)،
نتايج تفصيلى، شهرستان بابل، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٦٧ش؛ شايان، عباس،
مازندران، تهران، ١٣٣٦ش؛ شناسنامة شهرهاي كشور (١٣٦٤ش)، استان مازندران،
مركز آمار ايران، تهران، ١٣٦٥ش؛ فرهنگ جغرافيايى آباديهاي كشور (ساري)،
سازمان جغرافيايى نيروهاي مسلح، تهران، ١٣٧٠ش؛ فرهنگ جغرافيايى ايران
(آباديها)، استان دوم، دايرة جغرافيايى ستاد ارتش، تهران، ١٣٢٩ش؛ مكنزي،
چارلز فرانسيس، سفرنامة شمال، ترجمة منصورة اتحاديه، تهران، ١٣٥٩ش؛ نامى،
ابراهيم، سفرنامة استرآباد و مازندران و گيلان، بهكوشش مسعود گلزاري، تهران،
١٣٥٥ش. جعفر اسحاقى تيموري