دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٩٤١
| امروهه جلد: ١٠ شماره مقاله:٣٩٤١ |
اَمْروهه، شهري در شهرستان مرادآباد در استان اوتارپرادش هند. اين شهر
در ٢٨ و ٥٤ عرض شمالى و ٧٨ و ٢٨ طول شرقى (ندوي، ٧)، كنار رود سوتنادي قرار
دارد و از طريق راه آهن به مرادآباد و دهلى متصل است ( بريتانيكا، ميكرو،
.(I/٣٣٠ امروهه در منطقهاي واقع است كه بجز مناطق كوهستانى شمالى آن، آب
و هوايى استوايى دارد (همان، ماكرو، .(XIX/٨
اين شهر از اولين شهرهاي هند است كه جزو حكومت اسلامى دهلى قرار گرفت
(هيگ، .(٨٧-٨٨ غياثالدين بلبن (بلبان) طى عمليات نظامى در ٦٥٢ق/١٢٥٤م،
يك مركز مهم نظامى در امروهه ايجاد كرد («منازعه...١»، .(١٤٧ وي پس از جلوس
بر سلطنت دهلى در ٦٦٤ق/١٢٦٦م، امروهه را مركزيت بخشيد و شهرهاي كنونى
باريلى، مرادآباد، رامپور و بيجنور را تابع آن قرار داد ٧٣) S, , .(EIبلبن
راجپوتهاي كاتهر را كه حكومت امروهه در دفع دست اندازيهايشان ناتوان بود،
سركوب كرد (اكرام، .(٨١ امروهه در موقعيت جديد به سرعت توسعه يافت و مراكز
و ساختمانهاي دولتى متعددي در آن بنا شد ,S) ٢ ، EIهمانجا). حكومت امروهه را
از اين پس صاحب منصبان بلندپايه بر عهده داشتند كه از آن جملهاند: خواجه
تاجالدين مكرانى در زمان بلبن (برنى، ٨٨)، ملك اردشير نوادة سلطان
معزالدين كيقباد در حكومت فيروزشاه (كرمانى، ٩) و خضرخان، پسر بزرگ سلطان
علاءالدين خلجى S) , ، EIهمانجا). در حكومت فيروزشاه امروهه مركزيت خود را از
دست داد، اما اهميت فرهنگيش همچنان محفوظ ماند (همانجا). در ٧٠٤ق/١٣٠٤م، على
بيك از نوادگان چنگيزخان مغول، و خواجه تاش با سپاهيان سوار نظام خويش به
هند حمله كردند و بر امروهه دست يافتند. علاءالدين خلجى، شاه هند، تغلق خان
را به مقابله فرستاد. وي آنها را سركوب كرد و امروهه را بازپس گرفت
(ابوالفضل، ٣/١٦٢؛ «تاريخ...٢»، ؛ I/٢٠٥-٢٠٦ مجومدار، .(٣٠٠
در سدة ٨ق، ابن بطوطه از امروهه ديدن كرد. وي اين شهر را كوچك و زيبا وصف
كرده، و نوشته است كه در فاصلة ٣ روز از دهلى كنار رودخانهاي قرار دارد كه
هنگام ريزش باران به سبب عبور از گياهان مسموم، آب آن غيرقابل شرب
مىشود (ص ٥٣٧).
امروهه در اواخر سدة ١٩م جزو ايالات شمال غرب هند، و جمعيت آن ٩٠٠ ،٥٤نفر
بود (ركلو، .(٣٨١ در ١٩٩١م/١٣٧٠ش جمعيت اين شهر به ٨٩٣ ،١٣٦نفر بالغ شد
(«اطلس...٣»، .(٣٠٦ امروهه در ايالت هندي زبان اوتارپرادش قرار دارد كه فقط
١٠% اهالى كه بيشتر مسلمان هستند، به اردو سخن مىگويند. در اين منطقه، ١٥%
ساكنان مسلمان هستند ( بريتانيكا، ماكرو، همانجا). اين منطقه از لحاظ منابع
معدنى فقير است و ٧٥% اهالى به كشاورزي اشتغال دارند (همانجا). امروهه مركز
بزرگ فروش محصولات كشاورزي است. نساجى و سفالگري و توليد شكر در اين شهر
رواج دارد (همان، ميكرو، .(I/٣٣٠
از سدة ٧ق/١٣م كه امروهه اهميت يافت، يك دژ و شماري مساجد و مدارس و
خانقاههايى در آن ساخته شد كه از آن ميان فقط مسجد بنا شده در عهد معزالدين
كيقباد در ٦٨٦ق/١٢٨٧م هنوز پا برجاست S) , ٢ ، EIهمانجا). امروهه قرنها از
مراكز اسلامى مهم هند بود ( آمريكانا، .(I/٥٩١ هجرت مشايخ قريش از اولاد امام
علىالنقى(ع)، اسلام و مذهب شيعه را در امروهه رواج بيشتر داد ( اردو...،
٣/٢٤٢). سفر ايرانيان به هند به ويژه در سدههاي ١٦ و ١٧م، مركزيت شيعة
امروهه را وسعت بخشيد (تيتوس، .(٩١ اولين مسجد شيعيان امروهه توسط مولانا سيد
محمد عبادت (د ١٢٢٥ق/١٨١٦م) ساخته شد و همو نماز جمعه و اعياد مذهبى را در
اين شهر برقرار كرد (رضوي، .(II/١٥٤ مسجد جامع امروهه كه در سدة ٧ق بر ويرانة
يك معبد هندو بنا شد، به بركت پير صدرالدين كه از اولياء الله و مؤذن آن
مسجد بود، زيارتگاه مسلمانان و هندوان گرديد ( اردو، همانجا). پس از تقسيم
هند، بسياري از مسلمانان امروهه به پاكستان رفتند ( آمريكانا، همانجا).
دانشمندان و علماي بسياري از امروهه برخاستهاند و يا به آنجا منسوبند، از آن
جمله است: شرفالدين شاه ولايت (د ٧٠٠ق) ( اردو، همانجا)، شيخ بن امروهه
(د ٩٨٧ق)، مير سيد محمد مير عدل امروهى (د ٩٨٦ق)، مولانا الهداد امروهه (د
٩٩٠ق) (بدائونى، ٣٩-٤٠، ٧٥-٧٦، ١٥٧)، مولانا سيد محمد سيادت، سيدالعلما مولانا
سيد حسين و پسران او، و شيخ محمد اعجاز حسن (رضوي، ١٦٣ .(١٥٤,
برخى دانشكدههاي وابسته به دانشگاه آگره در امروهه ايجاد شده است (
بريتانيكا، ميكرو، .(I/٣٣٠
مآخذ: ابن بطوطه، محمد، رحلة، بيروت، ١٤٠٧ق/١٩٨٧م؛ ابوالفضل علامى، آيين
اكبري، لكهنو، ١٨٩٣م؛ اردو، دائرة معارف اسلاميه، لاهور، ١٣٨٨ق/ ١٩٦٨م؛
بدائونى، عبدالقادر، منتخب التواريخ، كلكته، ١٨٦٩م؛ برنى، ضياءالدين، تاريخ
فيروزشاهى، ترجمة سيد معينالحق، لاهور، ١٩٩١م؛ كرمانى، على، مآثر محمود
شاهى، دهلى، ١٩٦٨م؛ ندوي، معين الدين، معجم الامكنه، حيدرآباد دكن،
١٣٥٣ق؛ نيز:
Americana; Britannica, ١٩٧٨; Britannica Atlas ١٩٩٢; EI ٢ , S; Haig, W., X
Recovery of the Punjab n , The Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٧, vol.
III; History of the Rise of the Mahomedan Power in India, New Delhi, ١٩٨١;
Ikram, S.M., History of Muslim Civilisation in India and Pakistan, Lahore, ١٩٨٢;
Majumdar, R.C., An Advanced History of India, New York, ١٩٥٨; Reclus, .,
Nouvelle g E ographie universelle, Paris, ١٨٨٥; Rizvi, A.A., A Socio -
Intellectual History of the Isn ? ' Ashar / Sh / ' / s in India, Canberra, ١٩٨٦;
The Struggle for Empire, ed. R.C. Majumdar, Bombay, ١٩٧٩; Titus, M.T., Indian
Islam, New Delhi, ١٩٧٩.
پرويز امين