دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٨٤٩
| الرا جلد: ١٠ شماره مقاله:٣٨٤٩ |
اِلُرا٢، شهري در شهرستان اورنگ آباد در استان مهاراشترا در مركز هند.
الرا را برخى وِرولا يا اِلورا و اِلاپورا به معنى شهر هِلْ ناميده، و برخى
ديگر آن را با نام تاميلى اِلو - اورو، به معنى شهر قانون (قانونآباد)،
معادل دانستهاند V/٢٦٩) .(ERE, مردم هند اين شهر را يِرولا و بالُرا و وارولا
هم مىنامند ( آسياتيكا، .(III/١٠٤٤ دي نام الرا را به ٩ شكل مختلف آورده
است (نك: ص .(٢٣٢
الرا در ٢٠ و٢ عرض شمالى و ٧٥ و ١١ طول شرقى قرار دارد ( آسياتيكا، همانجا).
اين شهر در دشتى وسيع و مرتفع از فلات دكن، بين حوزههاي دو رود گُداوَري
و كريشنا، جايى كه خلد آباد در كنارة شيب جنوبى آن، اورنگ آباد در انتها و
دولتآباد در ميان آن دو قرار دارند، واقع است (شروانى، .(٦-٧ الرا كه بين
دو منطقة اقليمى مرطوب و خشك واقع شده است، در زمستان هوايى ملايم و خشك
و در تابستان هوايى گرم دارد ( كلير...، .(IX/١٠٤
حكومت منطقة اورنگ آباد كه الرا در آن واقع شده است، از سدة ٥م در دست
خاندان راشتركوتس٣ بود. كريشنا يكى از سلاطين اين خانواده در سدة ٨م معبد
كيلاسه را در الرا بنا كرد .(٢٨١ٹ¤گ¢ُّ (مج بهگفتهاي، اِدو - راجة اِليچپور -
اين معبد را ساخت و همو الرا را در نزديكى چشمة آبى شفابخش بنا نمود (
آسياتيكا، .(III/١٠٤٤-١٠٤٥
الرا در نزديكى دولتآباد (دِواگيري قديم) قرار دارد كه اواخر سدة ٧ق/١٣م
توسط سلطان مسلمان علاءالدين خلجى تسخير شد و در قبال پرداخت خراج واگذار
گرديد (داف، ٢٠٨ ؛ II/١٧٩-١٨٠ , ٢ EI).
محمد تغلق از سلاطين دهلى در ٧٢٧ق/١٣٢٧م دولتآباد را پايتخت دوم هند قرار
داد (شروانى، .(١٣ پساز آن، با تشكيل حكومت بهمنى در ٧٤٨ق/١٣٤٧م، اين
منطقه به مدت دو سده تحت حكومت خاندان مسلمان بهمنى قرار گرفت (حكمت،
٥٤؛ زامباور، ٤٣٧؛ داف، ٢٢٢ )، تا آنكه سرزمين بهمنى تقسيم شد و اين منطقه
در ٩٠٥ق/١٥٠٠م جزو سرزمين نظام شاهى به شمار آمد و در ١٠٠٩ق/١٦٠٠م پايتخت
آنجا شد II/١٨٠) , ٢ EI).
در هجوم نيروهاي مغول براي تصرف دولت آباد، ملك عنبر وزير حكومت نظام
شاهى و ساير مخالفان در الرا به جمعآوري نيرو پرداختند، اما از سپاهيان مغول
شكست خوردند و سرزمين نظام شاهى پس از مرگ ملك عنبر به تصرف شاهان مغولى
هند درآمد (كنبو، ١/٤٩٤؛ I/٧٦٨ , ٢ EI). اين شهر در حكومت نظامشاهى جزو ايالت
حيدرآباد شد ، ERE) همانجا). الرا در منطقهاي حاصلخيز قرار دارد. ميزان باران
سالانه در شرق آن از ٧٥٠ تا ٣٠٠ ،١ميلىمتر و در غرب آن از ٢٥٠ تا ٧٥٠
ميلىمتر متغير است. كشت غلات و پنبه و ارزن در اين شهر رواج دارد (
آمريكانا، ؛ X/٢٥٧ كلير، همانجا).
الرا با داشتن معابد قديمى مربوط به ٣ گروه بودايى، هندو و جينى، بسيار با
اهميت است (فرگوسن ، ؛ I/٢٠١-٢٠٤ VII/٢١٥ .(ERE, اين معابد روبهروي روضه
(خلدآباد) قرار دارند (همان، كه به سبب دربرداشتن آثار اسلامى همچون مزار
ملك عنبر، نظامالملك آصف جاه، اورنگ زيب، شيخ زينالحق و فرزندش اعظم
شاه معروف است (ركلو، ٤٩٢ ؛ V/٤٧ , ٢ EI). به طور كلى در الرا، ا¸زادي و
همزيستى مذاهب مختلف حاكم است («ميراث...٤» ، .(II/٤٩٢ معبد كيلاسه در الرا،
بزرگترين و زيباترين معبد سنگى هند است كه پيروان آيين برهمايى با بنا
كردن آن خود را از تأثير معماري بودايى رها كردند ( آسياتيكا، .(III/١٠٤٤ معبد
آهليابابايى٥ در الرا ازجمله آثار سبك معماري اسلامى و هندو به شمار مىرود
(تاراچند، ٣١٥). مسعودي در مروج الذهب از معبد بزرگ هندوان در الادري نام
برده است (ص ٩٥) كه احتمال دادهاند همان الرا باشد (نك: باربيه دومنار،
.(٩٥
مآخذ: تاراچند، تأثير اسلام در فرهنگ هند، ترجمة على پيرنيا و عزالدين عثمانى،
تهران، ١٣٧٤ش؛ حكمت، علىاصغر، سرزمين هند، تهران، ١٣٣٧ش؛ زامباور، نسبنامة
خلفا و شهرياران، ترجمة محمدجواد مشكور، تهران، ١٣٥٦ش؛ كنبو، محمد صالح، شاه
جهان نامه، به كوشش غلام يزدانى و وحيد قريشى، لاهور، ١٩٦٧م؛ مسعودي،
على، مروج الذهب، به كوشش باربيه دومنار و پاوه دكورتى، پاريس، ١٩١٤م؛
نيز:
Americana; Asiatica; Barbier de Meynard, and Pavet de Courteille, note on Moruj
... (vide: PB, Mas q = d / ); Collier's Encyclopedia, London, ١٩٨٦; The Cultural
Heritage of India, Calcutta, ١٩٦٩; Dey, N.L., The Geographical Dictionary of
Ancient and Mediaeval India, New Delhi, ١٩٨٤; Duff, C.M., The Chronology of
Indian History, Delhi, ١٩٧٢; EI ٢ ; ERE; Fergusson, J., History of Indian and
Eastern Architecture, London, ١٩١٠; Majumdar, R.C., Ancient India, Delhi, ١٩٦٠;
Reclus, E., Nouvelle g E ographie universelle, Paris, ١٨٨٥; Sherwani, H.K., The
Bahmanis of the Deccan, New Delhi, ١٩٨٥.
پرويز امين