راه فضیلت - حسینی، همت علی - الصفحة ٢٢ - معنای نفس

معناِی نفس

«نفس» در لغت به معانِی، ذات و حقِیقت شِیء،١ خودِ هر چِیزِی ٢ و روح ٣ بِیان شده است. قرآن کرِیم نِیز آن در معانِی مختلفِی به‌کار برده است اما معناِی آن در بحث علم اخلاق و جهاد اکبر، عبارت است از شخصِیت انسانِی که از فطرت و ذات او سرچشمه گرفته و با تأثِیرپذِیرِی از شراِیط محِیطِی و تربِیتِی، شکل مِی‌گِیرد که مِی‌تواند حرکت و اندِیشه انسان را در قالب احساسات، غراِیز و عواطف، جهت‌دهِی کند.

نفسِی که در جهاد اکبر باِید با آن به مبارزه برخواست، همان نفس اماره است که با سرکشِی، انسان را به معصِیت و گناه، فرمان مِی‌دهد؛ پس همان‌گونه که براِی حفظ جان، مال و ناموس با دشمن محارب بِیرونِی مبارزه مِی‌کنِیم، لازم است تا براِی حفظ روح، اِیمان، دِین و معنوِیت نِیز با هواِی نفس مبارزه کرد چنان‌که پِیامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلّم فرمود: «جاهدوا أهواءكم كما تجاهدون أعداءكم»٤.

مجاهده با نفس اماره، حرکتِی معنوِی است که خداوند با زبان پِیامبر آن را بِیان مِی‌کند. هرچِیزِی که از زبان پِیامبر صلي الله عليه و آله و سلّم نقل مِی‌شود، فرمان خداوند است که به‌وسِیله پِیامبر صلي الله عليه و آله و سلّم بِیان مِی‌شود؛ (وَمَا يَنطِقُ عَنِ

١ . لسان العرب، ج٦، ص٢٣٣؛ لسان اللسان،‌ج٢، ص٦٣٧.

٢ . العِین، ج٧، ص ٢٧٠.

٣ . المحِیط فِی اللغة، ج٨، ص٣٤١.

٤ . تفسير الراغب الاصفهاني، ج٣، ص٨٨٨.