راه فضیلت - حسینی، همت علی - الصفحة ١٧٢ - ٣ـ ترک جدال

تا فرصت اثربخشِی عقل فراهم شود.

تواضع در کلام امام به معناِی «تواضع للحق» است. وقتِی تواضع للحق باشد، تواضع هم در مقابل خالق است و هم تواضع نسبت به خلق.

زمِین حاصلخِیز حکمت

دانه‌هاِی ثمربخش حکمت نمِی‌تواند در هر زمِینِی رشد کند بلکه باِید خاک آن مساعد براِی رشد باشد. حکمت در قلب متکبر نمِی‌تواند رشد کند بلکه باِید قلبِی متواضع باشد تا دانه حکمت در آن بروِید و ثمر دهد.

«إِنَّ الزَّرْعَ يَنْبُتُ فِي السَّهْلِ وَلَا يَنْبُتُ فِي الصَّفَا فَكَذَلِكَ الْحِكْمَةُ تَعْمُرُ فِي قَلْبِ الْمُتَوَاضِعِ وَلَا تَعْمُرُ فِي قَلْبِ الْمُتَكَبِّرِ الْجَبَّارِ لِأَنَّ اللَّهَ جَعَلَ التَّوَاضُعَ آلَةَ الْعَقْلِ وَجَعَلَ التَّكَبُّرَ مِنْ آلَةِ الْجَهْل‌»؛١

زراعت در زمِین نرم مِی‌روِید نه بر سنگ سخت؛ همچنِین حکمت نِیز در دل‌هاِی متواضع رشد مِی‌کند نه در قلب متکبر زورگو؛ زِیرا خداوند، تواضع را وسِیله عقل و تکبر را وسِیله جهل قرار داده است.

مراحل تواضع

تواضع چند مرحله دارد: مرحله اول تواضع اِین است که من رفتار و سکون و حرکتم را در برابر شما مراعات کنم و فروتنِی ظاهرِی و بدنِی از خود بروز دهم.

در مرحله عمِیق‌تر، تواضع بر توجه انسان اثر مِی-گذارد؛ وقتِی سخن

١ . تحف العقول، ص ٣٩٦.