حلال نباشد، و بر آن متفرع گردد كه اگر شكار با حياة مستقره نهان گردد و آن را بيجان يابند حلال نباشد زيرا احتمال دارد بسبب ديگر مرده باشد و آلودگى سگ بخون آن اثرى ندارد چه بسا سگش زخم كرده و آفت ديگرى هم بدان رسيده، و اگر زخم آن را بحال مذبوح در آورده حلال است و گرچه نهان گردد و جان دهد و اگر فرض شود كه بداند از زخمش مرده چون اين فرض دور از باور است حرمت را مطلق گفتند و علم در اينجا بمعنى ظن غالب است نه قطع يقينى چنانچه يابد ضربت در قتلگاه او هست و سبب مرگ ديگرى هم در ميان نيست چنانچه اين خبر بر آن دلالت دارد، و از عدىّ بن حاتم روايت كردند كه گفتم: يا رسول اللَّه ما اهل شكاريم و يكى از ما تير بشكار زند و دو تا سه شب از او نهان گردد وانگه او را بيجان دريابد؟ فرمودش: اگر اثر تيرت را در آن ديدى و اثر درنده در آن نيست و دانى كه تيرت آن را كشته بخور.

٢- در قرب الاسناد- ١١٧-: بسندش از على بن جعفر كه از برادرم امام هفتم ٧ پرسيدم از آهو يا گورخر يا پرنده كه مردى بخاكش افكند وانگهش ديگرى با تير زند فرمود اگر نهان نشده و بسم اللَّه گفته و تير انداخته حلال است.

بيان: چون بسم اللَّه گويد، يعنى دومى كه تير زده و احتمال هر دو را هم دارد و تخصيص به نخست كه آن را بخاك افكنده بعيد است و خبر دلالت بر احكامى دارد () ١- حلال بودن گوره‌خر ٢- نهان نشدن شرط حليت تير خورده است و گويا مقصود آنجا است كه نداند به تير او جان داده چنانچه گذشت ٣- اينكه اگر كسى بخاكش افكند و ديگرى تيرش زند حرام نيست و اعتراض مى‌شود باينكه اگر يكمى با بخاك افكندن آن را كشته شرط بسم اللَّه براى دومى سودى ندهد و با ترك آن حرام نشود چنانچه مشهور است جز اينكه بسم اللَّه را ويژه يكمى بدانيم و اگر چنين نشده ولى از كار افتاده جاندار زنده‌ايست گرفته شده و بايد سرش را بريد و بتير كشتنش سبب حرمتش شود و بايد تيرزن ضامن آن باشد براى يكمى جز اينكه تفسير شود كه پس از بخاك افتادن از كار نيفتاده و ميتواند بگريزد و تيرزدنش‌