كردند و آنچه را اهل جاهليت حرام دانستند مانند بحيره و سائبه و حرام كرد بر آنها مردار و خون و گوشت خنزير و آنچه با آنها ياد شده- پايان- و گويم: بيشتر اصحاب ما آن را دليل گرفتند بر حرمت بسيارى از چيزها كه در طبع بيشتر مردم پليد است. و اين مورد اعتراض است زيرا سياق آيه مدح پيغمبر و شريعت او است كه هر چه بر آنها حلال كرده واقعا پاكيزه است و اگر چه ما نفهميم و آنچه حرام كرده پليد است گرچه ما نفهميم مانند خوراك لذيذى كه از مال دزديست كه بيشتر مردم آن را لذيذ شمارند و در واقع پليد است، و بيشتر داروها كه مردم بدان نياز دارند بى‌اندازه نفرت آورند و نديديم كسى آنها را حرام شمارد و تفسير آيه بمعنى بى‌نياز به تخصيص و موافق قواعد اماميه از حسن و قبح عقلى اولى است از معنى نيازمند بتخصيص بسيار بلكه آنچه بيرون رود از آن بيشتر باشد از آنچه بماند در آن چنانچه بر كسى كه مواردش را بررسى كند نهان نماند، و ممكن است گفت: اين آيه در حكم صريح است به ثبوت حسن و قبح عقلى و اصحاب آن را دليل آن نگرفتند.

«كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ‌» يعنى از روزى حلال و پاك و خدا فرمود: «تيمم كنيد با زمين طيب ٤٣- النساء» يعنى پاك، و بمعنى بى‌آزار هم هست چنانچه گويند زمان طيب يعنى نه گرم و نه سرد، و بمعنى لذتبخش و بى‌نفرت هم هست چون قول خدا «پرسندت چه بر آنها حلال شده بگو حلال شده طيبات، ٤- المائده» زيرا در اينجا مقصود از طيّب حلال نيست چون جواب بيفائده مى‌شود زيرا پرسش از حلال بوده و در جواب نگويد حلال است، و طاهر هم مقصود نيست زيرا طاهر را بايد از شرع فهميد، و معنى بى‌آزار هم نيست چون بى‌آزار وصف مأكول نيايد پس بايد مراد همان لذت بخش و بى‌نفرت باشد كه در طبع خود آنها است و متبادر از لفظ طيب هم همين است عرفاً و در اخبار هم مؤيد آن آمده و مقصود عرف ميانه مردم است كه توانگرند، در حال اختيار، نه مردم بيابان و بيچارگان از اعراب سخت زندگى زيرا آنها هر چه بجنبد و بر زمين راه رود خوش دارند، و از يكيشان‌