آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٦٨ - آيات قرآن مجيد

و بايد برگرديم بشرح احكامى كه از اين آيات استنباط شوند.

١- دلالت دارند بر اينكه بر هر چه بسم اللَّه گفته شود حلال است جز آنچه بدليل خارج شده و سخن در اين باره گذشت.

٢- بدانها استدلال شده كه بسم اللَّه هنگام ذبح واجب است بلكه هنگام شكار مطلقا جز آنچه بدليل خارج شده چون ماهى و ملخ، و بسا مقصودشان از وجوب وجوب شرطى است يعنى شرط حلال شدن ذبيحه است، و از اين رو بيشتر فقهاء آن را شرط تعبير كردند، اما وجوب تكليفى اثباتش مشكل است جز اينكه گفته شود ترك بسم اللَّه مايه حرمت و اسراف و اتلاف مال است بيراه شرعى و اما در شرط بودنش خلافى ميان اصحاب نيست، و اگر عمداً بدان اخلال كند بطور قطع حلال نباشد و ظاهر آيه حلال نبودن بى‌تسميه است از روى فراموشى هم، ولى اصحاب بحكم اخبار بسيارى كه دلالت بر حلالى در صورت فراموشى دارند آن را مخصوص حال عمد دانستند، و در برخى آنها است كه: اگر فراموش كرد چون يادش آمد بسم اللَّه گويد و بگويد «بسم اللَّه على اوّله و آخره» و حمل بر استحباب شده چون كسى آن را واجب ندانسته، و در ترك از روى نادانى دو وجه است و ظاهر اصحاب حرمت است و بسا كه اقرب است بحكم عموم آيه، و اقوى كفايت بسم اللَّه است گرچه گوينده معتقد بوجوبش نباشد براى عموم آيه و بر خلاف علّامه- ره- در مختلف.

در دروس گفته: اگر عمداً آن را ترك كند با اعتقاد بوجوب ذبيحه مردار است و بى‌اعتقاد بوجوب مورد نظر است و ظاهر اصحاب حرمت است، و مورد اعتراض است باينكه ذبيحه مسلم مخالف را مطلقا حرام دانند مادامى كه ناصبى نباشد، و شك نيست كه برى از آنها آن را واجب ندانند، و ذبيحه را با ترك عمدى آن حلال دانند پايان.

در روضه گفته: ممكن است جواب داد كه حكم آنها اينست كه ذبيحه مخالف حلال است و اين منافات ندارد با اينكه از جهت اخلال بشرط ديگرى حرام باشد، آرى حكم بحليت در صورت شبهه در تسميه او ممكن است بدليل اصل صحت و اطلاق ادله ديگر، و براى عمل بظاهر كه گفتن آن با عدم اعتقاد بوجوب و اشتراط