آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٨٦ - تفسير
پديد نشود، اگر گوئى چگونه لرزش زمين بر اثر بخار درونش بمردم پديد شود هنگام زمين لرزه گوئيم بخارها در يك تيكه كوچك زمين حبس شوند و چون فشار آرند حركت آن پديد شود مانند جنبش عضوى از تن آدمى ولى اگر همه زمين بجنبند پديد نشود نبينى كشتى سوار حركت كشتى را حسّ نكند هر چه هم تند باشد (پايان).
و ممكن است پاسخ از اعتراض يكم باينكه طبع آن ميل بمركز است ولى چون سبك باشد موج آب بفشار آن را حركت دهد و از جاى طبيعى خود بگرداند و بلرزه افتد و تيكهاى از آن فرو شود و تيكهاى بر آيد، و چون خدا آن را با كوهها سنگين كرد تا امواج آب مقاومت كرد و آنها چون ميخش بر جا داشتند.
و از اينجا جواب اعتراض دوم هم دانسته شد زيرا توقف لنگر گرفتن زمين با كوه بر اينكه آب در جاى مشخصى آرام باشد ممنوع است و جواب اعتراض سوّم اينست كه منظور از منتى كه خدا بر نهاده تنها اين نيست كه حركت پديد نشود تا گفته شود، حركت كلى زمين براى مردم پديد نشود بلكه منظور اينست كه سبب غرق برخى تيكههاى زمين نشود بعلاوه ظاهر اينست كه حركت نامحسوس در صورتيست كه در يك سو و بيك وضع باشد چون حركت وضعى پيوست يا حركت كشتى بيكسو بىپريشانى و اگر حركت در چند سو باشد و پريشان باشد مانند كشتى متلاطم احساس مىشود.
و اينست فرق ميان حال زمين لرزه و حركت همه زمين در پديدارى و ناپيدائى و اگر فرض كنيم يك تيكه زمين هم بيكسو رود و پريشان نباشد احساس نشود چنانچه حركت همه زمين بيكسو بهر حال اگر حركت بچند سو و پريشان باشد احساس شود خواه در تيكهاى باشد يا در همه زمين.
٢- آنچه خود اين فاضل در (ج ٢٠ ص ٩) تفسيرش گفته و برگزيده آنجا كه گفته: آنچه در اينجاى مشكل نزد من است اينست كه گفته شود بدلائل يقينى ثابت