(تبارك) بقول ابن عباس يعنى بركاتش بزرگ و بسيار است و گفته‌اند يعنى مقدّس است و والا باوصاف كمال هميشه‌گى و منحصر بخود و پاينده است تا هميشه و گفته‌اند: هر بركتى باو است و از او است «آنكه نهاد در آسمان برجها» مقصود منازل هفت ستاره سياره است كه حمل، ثور، جوزاء، سرطان، اسد، سنبله، ميزان عقرب، قوس، جدى، دلو و حوتند، و گفته‌اند مقصود همه ستاره‌هاى بزرگند كه روشنند ...

«و او است كه شب و روز را دنبال هم نهاده» يعنى هر كدام بجاى ديگرند در انجام كار و كسى كه كار شبش از دست رفت روز جبران كند و برعكس و قولش «براى كسى كه خواهد يادآور شود» از امام ششم روايت شده يعنى نماز شب را در روز قضا كند، و گفته‌اند:

مقصود اينست كه هر كدام را مخالف ديگرى ساخته يكى سياه و يكى را سفيد تا هر كه خواهد بينديشد و بداند كه مدبّرى دارند نه مانند آنها و باو نمانند و او را بپرستد و شكر گزارد، و بنا بر قول اول مقصود اينست كه هر كه خواهد نافله خواند پس از اداء فريضه (ج ٧ صفحه ١٧٨ مجمع البيان) «آيا كيست كه شما را در تاريكيهاى خشكى و دريا رهنمائى كند» بيضاوى در (ج ٢ ص ٣٠٣) تفسيرش گفته: رهنمائى باختران است و نشانه‌هاى زمين در تاريكى شب.

«تا بياراميد در آن» بخواب و برقرارى (و روز را بينا ساخت) يعنى شماها را در آن بينا گردانيده است «سرمد» يعنى پيوسته شب كند و خورشيد را زير زمين نگهدارد يا گرد افق زير زمين بگرداند و نتابد «روز را پيوسته كند» و خورشيدى را ميان آسمان نگهدارد يا در مدارى بالاى زمين بچرخاند، براى روشنى وصفى نياورد چنانچه براى شب آورد زيرا روشنى خود مطلوبست و شب چنين نيست، و منافع روشنى بيش است از تاريكى از اين جهت آن را به «آيا نشنويد» دنبال كرد و شب را به «آيا ننگريد» زيرا عقل از گوش بيشتر بهره برد از چشم ...