بدان- ايدك اللَّه- كه خورشيد و ماه و اختران اجسامند از جنس اجسام زمين، و مركبند از اجزاء عرض بردار، و در حقيقت نه فاعلند و نه زنده و توانا و استاد ما شيخ مفيد گفته: همه اجسامى آتشينند، و حركتشان كار خدا است، همه آنها از آيات باهره آفرينشند و زيور آسمانند و براى مردم سودهاى بيشمار دارند، و راهنماى مسافران خشكى و دريايند و خدا تعالى فرموده: «و نشانه‌هايند و بستاره آنان رهنمائى شوند، ١٦- النحل» و براى خلق مصالحى دارند كه جز خدا نداند، و اثر بخشى آنها را هم مانند خورشيد و ماه منكر نيستيم.

و ميدانيم كه اثر كردن جسم در ديگرى نياز به تماس آنها دارد گرچه با يك واسطه‌اى باشد ولى پرتو ماه و خورشيد كه تا زمين ميرسد و بر آنچه در آنست ميتابند براى پيوست اثر بخشى آنها كافى است و كيست كه تأثير خورشيد و ماه را كه محسوس است منكر شود هم در وضع زمان و هم در وضع شهرها و هم در گياه و هم در جانوران.

البته ستاره‌هاى ديگر اثر محسوسى ندارند ولى نميتوان گفت بى‌اثرند زيرا پرتو آنها هم بزمين ميرسد و گرچه كمتر از پرتو خورشيد و ماه است و اگر هم تأثير دارند مانند تأثير خورشيد و ماه كار خدا است نه از خود آنها است و اينها ابزار فعل خدايند و نسبت اثر بآنها مجازى و ظاهريست چنانچه گويند آتش سوخت، و يخ سرد كرد، و شمشير بريد، و سنگ سر شكست و در حقيقت همه ابزار فعلند نه فاعل فعل.

و ما هم كه گوئيم خورشيد داغ كرد و بزراعت سود رساند يعنى ابزار اين كار خداست و دليل اينكه همه اينها ابزار كار خدايند اين آيه است «و او است كه فروآرد از آسمان آب را و بروش چشمه‌هايش سازد در زمين سپس از آن زراعت چند رنگ برآورد، سپس بهيجان آيد و بينى كه زرد شده، ٢١- الزمر».

و قول خدا تعالى «او است كه فرستاده بادها را مژده‌اى پيش از رحمتش تا