خط شعاعى ديده اگر بمركز هر دو گذرد همه خورشيد بگيرد يك لحظه اگر چشمگير قطر هر دو يكى باشد، و در مدتى اگر قطر خورشيد از نظر ديد ما كوچكتر باشد (و سپس حالات خورشيد گرفتن را شرح داده تا گويد) آغاز آن از مغرب خورشيد است و آغاز برطرف‌شدنش هم از آنجا است.

سپس- ره- گفته: محو ماه كه تيرگى در صفحه چهره او است پوشيده است و آراء چند و اقوال چندى دارد كه پنج از آنها را ياد آورى كنم:

١- اين تيره‌گى اثر آن روى ديگر او است كه تاريك است و بروى روشنش سرايت كرده، و بر آن اعتراض شده كه اگر چنين بود بايد اطرافش تيره‌تر نمايد از ميانش و ميانه‌اش روشنتر باشد.

٢- اين تيره‌گيها جسمهائى باشند كه بهمراه ماه در فلك تدويرش برجايند و برابر روشنى ندارند و اين مختار سلطان المحققين است در كتاب تذكره.

و بر آن اعتراض شده كه اگر چنين اجرامى ميان ماه و خورشيد باشد يا ميان ماه و زمين چون تدوير بدور خود ميچرخد و منظر ماه نسبت بما عوض مى‌شود بايد باختلاف ديده شوند و چطور هميشه بيك حال ديده ميشوند؟ و از اين ايراد عذر خواسته‌اند كه چون صفحه ماه در ديد ما كوچك است و فاصله بسيار است تفاوت پديد نميآيد.

٣- اين سياهى عكس درياى محيط يا كره بخار است و ربع باز و مسكون زمين چون خشن و تيره است عكس نميدهد و عكسهائى كه راست بر آن مى‌افتد روشنتر است از عكسهائى بتبع آنها است و از عكس زمين لخت و اين مختار صاحب تحفه است.

و بر آن اعتراض شده كه عكسها هميشه بيك روشند و عكس ده‌ها چون درياها و بخار و كوهها در وضعى مختلف از مشرق تا مغرب و اين محال است كه اختلاف آنها در صفحه ماه هيچ اثر نكند، و براى رد اين ايراد عذر آورند بدان چه براى استادش (خواجه طوسى) عذر آورند؟