آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٢٩٤ - توضيح

٦- آذر ٣١- ٧ نيسان ٣٠- ٨- ايار ٣١- ٩ حزيران ٣٠- ١٠- تموز ٣١- ١١- آب ٣١- ١٢ ايلول ٣٠.

بكار زنان اين تاريخ ٤ ماه را ٣٠ روز گيرند كه: تشرين الآخر، نيسان حزيران و ايلول است و ٧ را كه جز شباط است ٣١ روز و شباط در سه سال بى‌درهم ٢٨ روز و سال چهارم كه كبيسه است ٢٩ روز و سال نزد آنها ٤/ ١ ٣٦٥ كامل است با اينكه اندكى از ربع كسر دارد چنانچه گفتيم، و اين كسر در رصدها مورد اختلاف است در رصد تبانى ٥/ ٣ ١٣ دقيقه است، در رصد بطلميوس ٥/ ٤ ٤ دقيقه، ولى فرس و روم موافق رصد ابرخس آن را ٤/ ١ كامل گرفته‌اند و ماههاى رومى بر پايه آن رصد است و بنا بر رصدهاى ديگر سال رومى هر ٣٠ سال يك روز از سال شمسى حقيقى پس مى‌افتد و در ماهها ميگردد، و در اين زمانه آغاز سالشان كه تشرين الاول است موافق ١٩ ميزانست و اول نيسان ٢٣ حمل.

و بدان كه بسيارى از امور شرعيه بهمين ماههاى رومى تعلق دارند از احوال و اعمال و آداب مانند باران و آدابش در نيسان، و معلوم نيست منظور شارع فصول است يا شهور است و شايد يكم اقرب است، و اعتبار شهور اين زمان مورد اشكال است و راه احتياط اينست كه در كارهاى با وسعت وقت مشترك ميان فصل و ماه را بگيرند، و در آنچه وقتش تنگ است در هر دو وقت بجا آرند و روز شمارى روميها براى ماهها هيچ دليلى ندارد و صرف قرارداديست و با سير خورشيد در بروج هم موافق نيست كه در حمل و ثور ٣١ روز و در جوزاء ٣٢ روز، و در سرطان و اسد و سنبله ٣١ و در ميزان و عقرب ٣٠ روز و در قوس و جدى ٢٩ روز و در حوت ٣٠ روز است.

و مبدأ تاريخ يك حادثه ملى يا دولتى يا جهانيست مانند طوفان يا زلزله عمومى يا جنگ عمومى براى شماره سالها در آينده، بمبدأ تاريخ روم و فرس اشاره نموديم، ولى تاريخ مورد عمل در زمان ما تاريخ هجريست و سبب وضع آن كه گفته‌اند: