آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١١٣ - تفسير

گفته: يعنى بپوشاندش بدو و وارونه‌اش را نگفته چون معلوم است يا از خود لفظ برآيد باختلاف قرائت ... (پايان).

رازى در (ج ٤ ص ٣٣٨) تفسيرش گفته: در قول خدا «يَطْلُبُهُ حَثِيثاً او را دنبال كند شتابان» بدان كه خدا اين حركت را به سرعت وصف كرده و آن را سزد زيرا دنبال هم بودن شب و روز همانا بحركت فلك اعظم است و اين تندترين حركات و سخت‌ترين آنها است، و بررسيهاي موجودات گفته‌اند: چون آدمى بتندي تمام بدود تا يك گام بردارد و بنهد فلك أعظم ٣ هزار ميل راه رود و بنا بر اين حركت او در نهايت شتاب و شدّت است، و براى اين خدا فرمود «شتابانه بدنبال او است»[١] و در آن نكته سنجيها است.

١- خورشيد خودش يك حركتى دارد در يك سال تمام كه سال خورشيدي از آنست و حركتى ديگر دارد بوسيله فلك أعظم كه در يك شبانه روز بچرخد، چون اين را دانستى گوئيم شب و روز زائيده حركت خود خورشيد نيستند بلكه از حركت بلندترين آسمان هستند بنام عرش، و براى همين چون عرش را ذكر كرد كه «سپس استوار شد بر عرش» بدان وابست كه «بپوشاند شب روز را» تا آگهى دهد كه شب و روز از حركت عرشند نه حركت خورشيد و ماه.

٢- چون خدا كيفيت آفرينش آسمانها را شرح داد فرمود «انجام دادشان هفت آسمان در دو روز و وحى كرد در هر آسمانى فرمانش را» و اين دليل است كه خدا هر كدام را مخصوص بيك لطيفه ربانيه از عالم امر مخصوص نمود و آن اشاره است باينكه هر چه جز خدا يا از عالم خلق است و يا از عالم امر، آنچه از عالم خلق است بمعنى تقدير جسم است و جسمانى و اندازه معين دارد، و هر چه بى‌حجم و اندازه است از عالم ارواح و عالم امر است و اين دليل است كه هر جرم فلكى و همه اختران عالم خلق مخصوص بفرشته‌اى هستند از عالم امر، و اخبار صحيحه هم بر آن دلالت دارند چون‌

[١] اين بفرضيه هيئت بطلميوسى است و برأى فيثاغورس و پيروانش و هيئت جديد شب و روز از حركت وضعى زمين باشند( از صفحه ١٢٠)