يا يك سال و ٣ ماه با اينكه شيعه متّفقند بر اينكه دوران حمل كمتر از شش ماه و بيش از يك سال نمى‌شود، و كسى نگفته كه اين حمل غير عادى از خصائص آن حضرتست.

و جواب اينست كه اين بر پايه نسى‌ء بوده كه در آغاز باب در باره آن تحقيق كرديم و آن را سه معنا است كه ببرخى اشاره شد.

يك: كبيسه در يك دوره ١٩ ساله كامل قمرى كه آن را با افزودن ٧ ماه كامل قمرى با ١٩ سال كامل شمسى برابر مى‌كردند و ماه افزوده سال كبيسه را نسى‌ء ميناميدند براى آنكه از جاى خود پس مى‌افتاد زيرا چون محرم ذيحجه ميشد صفر محرم ميگرديد و محرم از جاى خود پس مى‌افتاد و همچنين ماههاى دنبال آن.

٢- افزودن يكماه در هر سه سال كه دوره آن مى‌شود ٣٦ سال كامل قمرى با ١٢ ماه كبيسه قمرى ٣- فزودن يكماه بهر دو سال قمرى كه دوره آن مى‌شود ٢٤ سال با فزودن ١٢ ماه قمرى و اين روش مشهورتر است و موافق است با آنچه طبرسى و ديگران گفته‌اند، و خلاصه در برخى سالها يكماه ميافزودند و برخى را بحال خود وامينهادند و بعضى از سالهاشان ١٣ ماه ميشد و اين ماه افزوده هميشه در آخر سال بود كه حج پس از آن از ماهى بماه ديگر مى‌افتاد و ماه بماه جابجا ميشد (و در ضمن حساب مفصلى از سنجش مواقع ولادت آن حضرت كه ميان ١٢ تا ١٧ ربيع الاوّل است با سال وفات آن حضرت كه از ٢٨ صفر تا ١٢ ربيع الاوّل است نتيجه ميگيرد كه‌[١] حمل آن حضرت در ايام تشريق حجّى بوده كه در جمادى الاولى انجام شده و مدّت حمل آن حضرت ده ماه بوده بكم و بيش يك روز طبق قول كلينى كه ولادت را ١٢ دانسته يا چند روز طبق قول مشهور كه ولادت را در ١٧ دانسته‌اند و در مجلد ششم در باب ولادت آن حضرت كلامى در اين باره گذشت و در اينجا هم بمناسبت‌

[١] از ترجمه محاسبه دقيق صرف نظر شد براى اينكه جز اهل حساب و تقويم آن را نميفهمند و براى عموم سودمند نيست( از مترجم)