آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٣٠٤ - توضيح

و كوچك و از سه راه مانند ماه مى‌شود (پايان) زمخشرى پس از تفسير آيه مانند آنچه گذشت گفته.

و گفته‌اند كمتر زمانى كه او را قديم خوانند يك سال است و اگر مردى بگويد يا وصيت كند: هر بنده قديم من آزاد است، هر بنده كه يك سال يا پيش دارد آزاد مى‌شود (پايان) و على بن ابراهيم در (٥٥١ تفسير قمى) و طبرسى در (ج ٨ ص ٤٢٤- ٤٢٥) مجمع البيان، رحمهما اللَّه و ديگران روايت كرده‌اند كه أبو سعيد مكارى نزد امام هشتم ٧ آمد و پرسيد چه گوئى در باره مرديكه هنگام مرگش گفته: هر بنده قديم من آزاد است براى خدا؟ امام فرمود: هر چه را از شش ماه در ملك دارد قديم است و آزاد. گفت: از كجا چنين شد؟ فرمود: خدا فرمايد «ماه را منزلها مقدر داشتيم تا بازگشت بمانند شاخه خرماى قديم» خدا آن را قديم ناميد و چنين باز گردد در مدت شش ماه (الخبر) و در كافى (ج ٦ ص ١٩٥ ط دار الكتب) چنين است فرمود: آرى، خدا در كتابش ميفرمايد حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ‌ هر بنده‌اى كه شش ماه بر او گذشته آزاد است، از سياق آنچه از تفسير و حديث آورديم روشن شد كه آزادى بنده او ميان خاصّه و عامّه مورد اتفاق است و اين حكم از آيه نامبرده استنباط شده و خلاف در اينست كه قديم بچه مدتيست؟ و عامّه آن را يك سال گمان برده‌اند و طبق آن حكم كرده‌اند و خاصه به پيروى امام خود آن را شش ماه دانسته‌اند و حق و موافق آيه شناخته‌اند و بهمان اكتفاء كرده و نيازى بوجه استخراج آن ندارند، زيرا ائمه را روشها است در استخراج احكام از قرآن مجيد كه ما را راهى بدان نيست.

ولى يكى از محققان در اينجا وجه دقيقى گفته و ما آن را در اينجا بياوريم و آن اينست كه «تا باز گردد مانند عرجون قديم» چند لفظ دارد.

يكم: آنچه دليل گويا است بر پايان تصويرى كه خدا براى گردش ماه نموده چون «عاد» كه خود دليل است بر اينكه آغازى دارد و هم بر اينكه هر دو