ترجمه امالي شيخ مفيد - استاد ولي، حسين - الصفحة ٣ - مدح و ثناى دانشمندان در باره وى

[مقدمه مترجم‌]

١- اجمالى از زندگانى مؤلف‌[١].

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌

١- نام و نسب وى‌

نام گراميش «محمّد» است فرزند محمّد بن نعمان كه به «شيخ مفيد» ملقّب گشته و به «ابن المعلّم» معروف مى‌باشد. نجاشى نسب او را به تفصيل تا يعرب بن قحطان ضبط كرده است. گويند: يكى از دانشمندان اهل تسنّن بنام علىّ بن عيسى رمّانى در اثر مباحثه‌اى كه در يكى از موضوعات علمى با وى داشته او را به «مفيد» ملقّب ساخته است.

مدح و ثناى دانشمندان در باره وى‌

علماى علم رجال و تراجم از عامّه و خاصّه (شيعه و سنّى) با عبارات گوناگون و تعبيرات مختلفى وى را ستوده و هر كدام بگوشه‌اى از حيات درخشان اين بزرگمرد علم و عمل و دانش و تقوى اشارتى داشته‌اند. ابن حجر[٢] گويد:

«وى از حدّ بسيار نازلى از خوراك و پوشاك برخوردار بود، دلى خاشع و عشقى فراوان به علم و دانش داشت. وى نزد دانشمندان بسيارى درس خوانده، و در مكتب فرقه اماميّه به اعلى درجه آن دست يافته و بآخرين قلّه‌هاى آن رسيده بحدّى كه در باره او گفته شده: او را بر هر پيشوائى در علم و دانش منّتى عظيم است.

پدرش در واسط معلّم بود و در همان جا متولّد شد و در عكبرى به قتل رسيد. گويند:

عضد الدّولة بزيارتش مى‌رفت و بهنگام بيمارى از وى عيادت مى‌كرد. و شريف ابو يعلى جعفرى كه داماد او است گفته: وى (مفيد) اندكى در شب مى‌خوابيد سپس برخاسته بنماز و مطالعه و درس و تلاوت قرآن مشغول مى‌گشت».

عماد حنبلى‌[٣] از ابن ابى طىّ حلبى نقل كرده كه وى گفت: «او يكى از بزرگان شيوخ اماميّه، و در علم كلام و فقه و جدل پيشتاز است. وى با قدر و

[١] كتب امالى بر خلاف ديگر كتب، مؤلف آنها غير از صاحب كتاب است، زيرا آن كس كه كتاب بنام اوست« مملى» بمعنى املاءكننده است، و آنكه مطالب املاء شده را يادداشت كرده و سپس ترتيب و تنظيم نموده و به نگارش آورده است مؤلف نام دارد. امّا از اين نظر كه لفظ« مؤلف» براى صاحب كتاب اصطلاح شده است ما عنوان« اجمالى از زندگانى مؤلف» را اختيار نموديم.

[٢] لسان الميزان ج ٥ ص ٣٦٨.

[٣] شذرات الذهب ج ٣ ص ١٩٩