یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢ - آرزو، طول امل و عرض امل و ارتفاع و اوج امل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٤٢

تمنّی است. افسانهها را حس تمنّی و ارضاء خاطر انسان ساخته است، همان طوری که گاهی نفس برای ارضاء خود راه جنون پیش میگیرد، در همه افراد راه تمنیات غیرعملی را پیش میگیرد که اصلًا با عقل و عمل سازگار نیست. و ثانیاً طول املهای مذموم آنهاست که انسان وقت را وسیع فرض میکند و اجل را دور، و کارهای لازم و ضروری را به حسب وقت بعد از یک سلسله کارهای غیرلازم قرار میدهد. چنین فرض میکند که هشتاد سال دیگر هست و بعد از هشتاد سال دیگر به کار آخرت خواهد پرداخت، مثلًا توبه را به تأخیر میاندازد که فرمود:«لاتکن ممن یرجوالاخرة بغیرالعمل و یرجّی التوبة بطول الامل». البته برای کارهایی نظیر توبه یک روز هم نباید طول امل داشت و قضیه «الا و ان اسامة طویل الامل» درست است، حتی یک روز را هم نباید قطعی فرض کرد. باید اینطور گفت به طرف که اگر فرض کنیم از عمر تو یک سال و یا یک ماه و یا یک هفته و یا یک روز باقی مانده، کدام کار را لازمتر میشماری که انجام دهی؟ طول امل یعنی اینکه انسان همیشه فکر میکند که هنوز وقت زیاد دارد برای کارهایی که اگر میدانست وقت ندارد حتماً آنها را مقدم میداشت.

اساساً اگر آدم کار بسیار لازمی دارد که نمیداند چه وقت او را میخوانند و قبلًا باید مقدمات آن کار را فراهم کند، آدم عاقل در همان اول فرصت، آن کار لازم فوتی را انجام میدهد و [خود را] راحت میکند و اگر فرض کند که ان شاء اللَّه وقت باقی است آدم احمقی است.

حالا باید دید فرق کار لازم و غیرلازم چیست؟ کار لازم یعنی کاری که بعد از فراخواندن به آن جهان هم لازم است. کار غیرلازم یعنی کاری که برای همین دنیاست و اگر فوت شد نقصی در کار آخرت وارد نمیآورد. همه مباحات در طیبات دنیا از این قبیل است.

بهترین مثال طول امل آن است که سعدی در باب سوم (گلستان) حکایت ٢٢ آورده: