یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣١ - اقبال و احیاء فکر دینی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٢٣١

مفید واقع شوند مضر میگردند.

متأسفانه باید اقرار کنم که اقبال یک کتاب مقدس است ولی کتاب مقدسی که کم و بیش تحریف شده است و یا سعی میشود تحریف شود، توجهی به هدفها و ایده آلها و هستههای اصلی افکار او نمیشود، از صورت یک فرد محرک و بیدارکننده خارج و به صورت یک انسان لالاییگو درمیآید، دلبستگیهای او عوضی معرفی میشود، مثلًا همه دلبستگیهایش به زبان فارسی است یعنی زبان فارسی برای [او] هدف است، کوشش [میشود] که هدف او در حدود دلبستگی به زبان و ادبیات فارسی یا اردو معرفی شود، یا حداکثر مردی معرفی شود که تحت تأثیر احساسات آب و خاک قرار داشت و جز این در سر نداشت که هندوستان مستقل شود و اجنبی یعنی مردمی که از آب و خاک دیگر و شهر و دیار دیگرند در آنجا نباشند، اما خود آن مردم چه باشند و چه فلسفهای برای زندگی انتخاب کنند و خود اقبال چه فلسفهای برای زندگی و برای حیات و اجتماع داشت و اینکه آیا افکار او در حدود شبه قاره هند بود یا شامل منطقههای دیگر میشد، هیچ بحثی نیست.

او برای بشریت میاندیشید ولی در کادر اسلام، و تنها چارهای که برای نجات بشریت سراغ داشت اسلام بود نه هیچ فلسفه و مکتب دیگر. پس اولًا او بالاتر از حدود آب و خاک بود. گمان نرود لابد او در حدود این پانمانها بود که میدانیم چقدر اصالت دارند:

پان عربیسم، پان ترکیسم، پان ایرانیسم، پان هندوئیسم، پان کردیسم.

لابد دلش خوش بود با یک پان خودش را راضی نگه دارد.

٣. کتابهایی از اقبال به نام (احیاء فکر دینی در اسلام) و کتاب (سیر فلسفه در ایران) منتشر شده و سعی شده است که برخلاف محتویات این دو کتاب مخصوصاً (احیاء فکر دینی در اسلام)، اقبال نماینده فرهنگ منطقهای یعنی پاکستان و ایران و ترکیه معرفی شود. در مقدمه (سیر فلسفه در ایران) دکتر سلیم نیساری مینویسد:

«هدف اصلی مؤسسه فرهنگی منطقهای از امتیازات خود ... آن است