یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٣ - یادداشت علم و ایمان - سخنرانی دبیرستان علوی در ٢٢ رمضان ٩٢ برای دانش آموزان سیکل دوم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٥١٣

را میپذیرد ولی بخش دوم آن را نمیپذیرد، زیرا انسان مرکب است از عقل و نفس. ممکن است عقل بداند و بخواهد ولی نفس اطاعت و پیروی نکند. علیهذا اصلاح انسان به دو چیز وابسته است: آموزش که به عقل و تکمیل آن مربوط میشود و دیگر پرورش که نفس را با تعویدها و ایجاد ملکات فاضله و طرد ملکات ردیه مطیع عقل میسازد. اخلاق علمی اسلامی مثل اخلاق ابن مسکویه بر همین اصل مبتنی است.

طبق نظر سقراط، در انسان جز میل به فضیلت نیست و انسان تنها به علت جهل به سوی رذیلت منحرف میشود. در این نظریه هیچ گونه تضادی در ساختمان انسان فرض نشده است. ولی طبق نظریه ارسطویی، عامل دیگری غیر از جهل در کار است که به نفس مربوط است و آن عامل تن پروری و تن آسانی است و هرچه به شؤون جسم انسان مربوط شود. در این نظریه به نوعی تضاد در ساختمان درونی انسان تکیه شده است. شخصیت روحی انسان مرکب است از عقل و نفس. یکی میل به بالا دارد و میل به کسب فضایل و تشبه به ملائک و دیگری میل به پایین و تسفّل.