یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٢ - یادداشت علم و ایمان - سخنرانی دبیرستان علوی در ٢٢ رمضان ٩٢ برای دانش آموزان سیکل دوم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٥١٢

این بحث باید از اینجا آغاز شود که علم چیست؟ ایمان چیست؟ و سپس اینکه معیار علم و به عبارت دیگر راه تحصیل علم حقیقی توأم با اعتماد به صحت آن چیست (منطق مادی و منطق صوری) و راه تحصیل ایمان حقیقی توأم با ایمان و اعتماد به صحت آن چیست (منطق مادی و صوری دین)؟.

اما تعریف علم. علم آگاهی و کشف جهان و حقایق و قوانین جهان است؛ تا آنجا که فقط کشف است و آگاهی است و با فکر و اندیشه محض سروکار دارد علم است. اما ایمان گرایش است، گرایش به حقیقتی که معنی زندگی را تغییر دهد و یا به عبارت دیگر به زندگی معنی بدهد و مفهوم زندگی را از اینکه انسان شخص خود را محور قرار دهد و ملاک قرار دهد و من فردی محور و ملاک باشد تغییر دهد و آدمی را در حال داد و ستد با حقیقت قرار دهد، و بالاخره فرد را از لاک خود خارج سازد.

میتوانیم بحث را از جنبه دیگر بنگریم و آن اینکه درباره نیاز انسان به سعادت واقعی و عدم انحراف به کژی و اینکه منشأ انحراف انسان به سوی شر و بدی و درنتیجه سقوط او به بدبختی چیست، چندگونه نظر است:.

الف. نظریه معروف سقراطی که منشأ همه اینها جهل است و بس.

نظر سقراط به دو اصل متکی است: نخست اینکه راه واقعی انسان راهی است که برای عقل قابل درک است، عقل فضیلت و رذیلت را مستقلًا درک میکند، پس باید عقل را درست راهنمایی کرد، البته راهنمایی اخلاقی و آن چیزی که خردمندی یا حکمت نامیده میشود. دوم اینکه انسان به محض اینکه راه خردمندی را آموخت و حکمت عملی را به دست آورد از آن پیروی میکند. علت عدم پیروی، ندانستن است، پس آموزش مساوی پرورش است.

ب. نظر ارسطویی. از نظر ارسطو مقام عقل در حکمت عملی همان است که سقراط گفته است؛ یعنی ارسطو بخش اول سخن سقراط