یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠٨ - یادداشت علم و ایمان - سخنرانی دبیرستان علوی در ٢٢ رمضان ٩٢ برای دانش آموزان سیکل دوم

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٥٠٨

علمی، شعاع اطلاع و آگاهیاش وسیع میشود، حقایق و قوانین جهان را کشف میکند و به موجب شناخت قوانین بر اشیاء مسلط میگردد و طبیعت را در خدمت خود قرار میدهد.

از طرف دیگر به موجب نیروی ایمان سطح خواسته خود را بالا میبرد، ایدهها و آرمانهایی پیدا میکند که شعاع بسیار وسیعتری از خواستههای حیوانی که فردی و مادی و محدود به زمان حال و مکان خاص است پیدا میکند (رجوع شود به ورقه «علم و ایمان»، سخن دورکهایم).

علیهذا حیوان، هم میداند و هم میخواهد و تلاش میکند، اما چه میداند؟ ظواهری حسی و محدود به زمان و مکان خودش. چه میخواهد؟ خواستههایی مادی، فردی، زمان حالی، زودگذر، در شعاع کوتاه. انسان تربیت شده و مجهز به علم و ایمان نیز، هم میداند و هم میخواهد و درنتیجه تلاش میکند. اما آنچه میداند قوانین حاکم بر جهان و حقایق پنهان از حس و تاریخ گذشته و پیش بینی آینده و سرنوشت جهان و انسان و راه تسخیر و تسلط بر طبیعت و شکستن جبر طبیعت. و چه میخواهد و آرزو میکند؟ جهانی بهتر، زندگی کاملتر، رفاه عموم، صلح عام، عدل و برابری، آزادی، برادری، راستی، امانت، عزت، استقلال، محبت، احترام و گرامی بودن شخصیت انسانی خود و دیگران. در چه شعاعی؟ در شعاع زمانی لایتناهی و در شعاع مکانی فوق العاده وسیع.

همان طوری که در ورقههای «نظر دانشمندان درباره دین» از اریک فروم نقل کردیم، سخن در این نیست که انسان دین داشته باشد یا نداشته باشد، انسان نمیتواند بدون ایمان زیست کند. سخن در این است که چه نوع ایمانی داشته باشد و به چه چیز ایمان داشته باشد، و اینکه انسان از ایمان خویش نتیجه خوب یا بد بگیرد بستگی دارد به نوع ایمان انسان.

ویل دورانت، (لذات فلسفه)، صفحه ١٣٥: