یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٥ - یادداشت ایدئولوژی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٤٦٥

بنماییم. پارهای از چیزها در میان بشر مقدس شمرده میشود. بعضی از این مقدسات، مذهبی است مثل آب رودخانه گَنگ برای هندوها و کعبه و بیت المقدس برای مسلمین، و بعضی ملی است مانند پرچم و وطن، و بعضی جهانی و عمومی است مانند صلح و عدالت و آزادی و حقوق بشر.

قدس و تقدس:

امر مقدس یعنی امری که خود بذاته و یا آن چیزی که این امر مقدس نشانه آن است دارای نوعی تقدس و برتری و پاکی و نزاهت است و انسان باید آن را تنزیه و تقدیس کند، یعنی مراسمی انجام دهد که حاکی از قداست آن چیز باشد. حس تقدیس یک حس فطری است در بشر و به عقیده ما ناشی از معرفت فطری بشر به ذات قدّوس مطلق است. به هر حال چنین حسی در بشر هست و عملًا دیده میشود که برخی امور را تقدیس میکند.

قدس و تقدس:

چیزی که مقدس شمرده شد طبعاً از فداشدن ابا دارد و فدا میطلبد، یعنی او باید محفوظ بماند و اشیاء دیگر باید فدای او بشوند. مثلًا مال، مطلوب و مورد نیاز بشر است اما مقدس نیست. بشر مال را فدای خود میکند و نه خود را فدای مال، یعنی فداشدن مال برای انسان را میپسندد و نه فداشدن انسان را برای مال. اما مقدسات چیزهایی است که اگر بشر خود را فدای آنها بکند، از نظر خود بشر به مقام عالی نائل شده است. پس مقدسات یعنی امور برتر از انسان که انسان باید فدای آنها بشود نه آنها فدای انسان.

رابطه هدف ایدئولوژی با پرستش:

آن چیست که برتر از انسان است؟ خواهند گفت انسانیت؛ یعنی انسان فقط فدای انسانیت باید بشود نه چیز دیگر. همچنان که در باب جهاد گفتیم انسان را فقط به خاطر ارزشهای انسانی میتوان کشت نه به علت دیگر.

پس مقدسات چیزهایی است که مقام معبودیت انسان را دارد و انسان تنها در برابر معبود خود فدا میشود. این است که امروز مسأله حق پرستی، آزادی پرستی، عدالت پرستی، صلح پرستی که مافوق حق دوستی، آزادی دوستی، عدالت دوستی، صلح دوستی است مطرح