یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٠ - آزادی یا خیر و مصلحت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ١٣٠

از جمله آزادی انتخاب است در محدوده:.

الف. ذوقیات که خوبی آنها اساساً نسبی است.

ب. خوب و بدهای اخلاقی: راستی، درستی، امانت و غیره که با جبر، آن معانی حقیقت خود را از دست میدهند.

ج. برای تکمیل شخص و رشد شخصیت فکری و خارج ساختن از تحت قیمومیت افراد دیگر (نه قانون، خصوصاً قانون الهی) مثل انتخاب رفیق، انتخاب وکیل، انتخاب درس و غیره؛ و به عبارت دیگر رشد شخصیت اجتماعی بدون آزادی در محدوده خاص میسر نیست. این آزادی منافات ندارد با نوعی محدودیت قانونی از قبیل اینکه مثلًا مجنون و سفیه و شرابخوار را رفیق انتخاب نکند، و یا قانون بگوید وکیل باید دارای فلان شرایط باشد.

د. در مورد عدم مرجح و تساوی نسبت اراده خود شخص و اراده دیگران از نظر کشف مصالح واقعی.

اما مسأله آزادی عقیده و فکر:.

در ورقههای «آزادی عقیده» گفتهایم که آنچه باید آزاد باشد آزادی تفکر است نه آزادی عقیده به هر موجبی که پیدا شود، زیرا فکر به معنی عقل انسان هرچه آزاد باشد بهتر است، برخلاف عقیده که غالباً از موجبات تقلید، محیط، وراثت و غیره پیدا میشود و بر ضد آزادی طبیعت تکوینی عقل است.

اینجا اضافه میکنیم که شاید بتوان میان عقل نظری و عقل عملی در این جهت فرق گذاشت. عقل نظری صددرصد باید آزاد باشد ولی عقل عملی که براساس تشخیص مصالح است ممکن است گفته شود که باید تابع تشخیصهای مافوق دینی و قانونی باشد. مطلب باید مطالعه شود

آزادی یا خیر و مصلحت

ر. ک: کتاب (جهانی از خودبیگانه) صفحه ٦٦ ...