یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٩ - آزادی طبیعت یا آزادی اراده و خواست

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ١٢٩

خود فرد نیست، با قانون است که از مصدر الهی یا بشری صادر شده باشد و به عقیده ما مصدر بشری صلاحیت ندارد و باقی میماند مصدر الهی.

در عین حال خود اراده به عنوان یک پدیده در جهت تأمین خواستههای طبیعت حتماً باید آزادیهایی داشته باشد و موانعی در کارش نباشد تا بتواند رشد کند و کمال یابد.

پس مقصود ما این نیست که طبیعت باید آزاد باشد و نه اراده.

مقصود این است که طبیعت بهطور مطلق باید آزاد باشد تا رشد کند و کمال یابد و اراده باید آزادی هدایت شده در جهت طبیعت داشته باشد. اراده ضعیف و غیرروشن و یا محدود و تحت قیمومیت، نه خود کمال مییابد و نه میتواند طبیعت را به کمال برساند.

اینجا بحثی که در ورقههای «آزادی» گفتیم که مصلحت فرد و مصلحت اجتماع میتواند اراده را محدود کند روشن میشود.

ممکن است کسی بگوید آن چه مصلحتی است که با یدِ اختناق و جلوگیری و محدودیت تأمین میشود؟ جواب این است: هیچ مصلحتی با اختناق مطلق تأمین نمیشود. مصلحت با اختناق مطلق که مرگ و انجماد و عدم بروز و تجلی است منافات دارد، ولی سخن از تحدید خواست برای آزادی طبیعت است.

عقیده ما هم این است که آزادی را فقط آزادی محدود میکند اما به این معنی که::

درحقیقت، ما آن مطلب را که میگویند آزادی را آزادی فقط محدود میکند قبول داریم، اما به معنی اینکه آزادی اراده را آزادی طبیعت فرد و طبیعت اجتماع محدود میکند، نه به آن معنی که آزادی اراده را آزادی اراده دیگران محدود میکند.

ایضاً در اینجا بحث دیگری مطرح میشود که در ورقههای «آزادی» بحث کردیم و آن اینکه گفتیم در مواردی و به خاطر مصالحی حتماً باید اراده و انتخاب آزاد باشد.

درحقیقت در این موارد، مصلحت طبیعت در جهت خلاف آزادی اراده نیست، بلکه مصلحت طبیعت صرفاً با آزادی اراده تأمین میشود و بدون آزادی اراده تأمین نمیشود.