انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٧ - ادب انبيا و اوليا عليهم السلام با حق سبحانه
البته مهمترين كتابى كه ادب انبيا را مع الله تعالى بيان مى فرمايد خود قرآن مجيد است . جناب استاد علامه , آيه الله طباطبائى رضوان الله تعالى عليه در جلد ششم تفسير عظيم الشان الميزان , در تفسير سوره مائده , در معنى ادب و ادب انبياء مع الله مستوفى بحث فرموده است كه ما را از ورود در بحث آن بى نياز گردانيده است . خداوند سبحان توفيق محاسبه نفس و مراقبه نفس , كه كشيك كشيدن نفس است , و ادب مع الله و حضور عندالله را مرحمت بفرمايد .
آدابى كه شارع تعالى در كينونت هيئات مصلى , در حالات قرائت و قنوت و قيام و قعود و ركوع و سجود و تشهد و درود , دستور داده است نيكوترين هيئات ادب عبد عابد در پيشگاه مولاى معبود است . بلكه مطلقا آداب هيئاتى كه براى انسان مراقب فرموده است چنين است . و همچنين است آداب مصاحبت و معاشرت و محاورت با خلق خداى سبحانه كه حضور و مراقبت عندالله ايجاب مى كند مراعات ادب را در هر حال و در هر جا و با هر كس . و بحث توقيف بودن اطلاق اسماء بر بارى تعالى در اصطلاح متشرعه , از محدثين و متكلمين , از همين مراعات ادب مع الله پيش آمده است , و ما را , در توقيفيت اسماء , رساله اى جداگانه است . و انسان آنگاه به حقيقت عبدالله است كه عندالله است , و آنگاه بحقيقت انسان است كه انس او بخداى سبحان است . و چون بدين موهبت عظمى نايل آمد , خلق را مظاهر اسماء و صفات او مى يابد , و حقيقت توحيد ذاتى و صفاتى و افعالى در رواق ديده يكتا بينش به منصه ظهور و شهود مى رسد . تا يار كه را خواهد و ميلش به كه باشد . دفتر دل چه مى گويد :
ز بسم الله الرحمن الرحيمست *** كه عقل اندر صراط مستقيمست
نزاعى در ميان نفس و عقلست *** كه مى دانى و چه حاجت به نقلست
ترا اعدى عدو نفس پليدست *** جهنم هست و در هل من مزيدست
صراط عقل بسم الله باشد *** كه انسان را همين يك راه باشد
دگر راهى كه پيش آيد بناگاه *** نباشد غير راه نفس گمراه
اگر اندر دلت ريب و شكى نيست *** صراط مستقيم بيش از يكى نيست