انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٣٥ - بحثى از روح القدس

هر نكته اى كه گفتم در وصف آن شمائل *** هر كس شنيد گفتا الله در قائل

اگر چه نديده ايم در حديثى روح سادس عنوان شده باشد , و لكن آنكه روح ختمى را روح سادس دانسته است , كه از آن آخرين مرتبه روح انسان كامل را اراده كرده است , به صواب رفته است , و احاديث در اين گونه مباحث , كه از اصول عقائد است , معاضد عقل و مصدق براهين اند , و اصل در اصول عقائد حكم عقل است , و چون معنى صحيح بود , در اصطلاح مشاحه روا نبود . جناب خواجه , در متن تجريد العقائد , در فوائد بعثت , گويد : البعثه حسنه لاشتمالها على فوائد كمعاضده النقل فيما يدل عليه العقل الخ .

عبارت متاله نورى كه آدم ابوالبشر خليفه بلكه خليفه خاتم است بدين لحاظ است كه وجود خاتم ( ص ) ثمره شجره وجود است . اميرالمؤمنين ( ع ) نيز فرموده است : فانا صنائع ربنا و الخلق ( خ ل : والناس ) بعد صنائع لنا [١] ( و من كتابه عليه السلام الى معاويه و هو من محاسن الكتاب ) .

عارف رومى گويد :

ظاهرا آن شاخ اصل ميوه است *** باطنا بهر ثمر شد شاخ هست

گر نبودى ميل و اميد ثمر *** كى نشاندى باغبان بيخ شجر

پس بمعنى آن شجر از ميوه زاد *** گر به صورت از شجر بودش ولاد

مصطفى زين گفت كادم و انبيا *** خلف من باشند در زير لوا

بهر اين فرموده است آن ذوفنون *** رمز نحن الاخرون السابقون

گر به صورت من ز آدم زاده ام *** من بمعنى جد جد افتاده ام

كز براى من بدش سجده ى ملك *** وز پى من رفت بر هفتم فلك

پس ز من زاييد در معنى پدر *** پس ز ميوه زاد در معنى شجر

پس اگر حكيمى گفت كه نبى ملك را بر غير صورتش مى بيند , چنان است كه